Οξεία παγκρεατίτιδα (Acute Pancreatitis) είναι μια οξεία φλεγμονώδης διεργασία του παγκρέατος με ποικίλη συμμετοχή των περιπαγκreatικών ιστών και απομακρυσμένων συστημάτων οργάνων 1,2. Σύμφωνα με την Αναθεωρημένη Ταξινόμηση Atlanta (Revised Atlanta Classification), η διάγνωση απαιτεί τουλάχιστον δύο από τα τρία ακόλουθα χαρακτηριστικά: χαρακτηριστικό επιγαστρικό πόνο που αντανακλά στην πλάτη, δραστηριότητα λιπάσης ή αμυλάσης ορού τουλάχιστον τριπλάσια από το ανώτερο φυσιολογικό όριο και χαρακτηριστικά ευρήματα σε απεικονιστικό έλεγχο τομής 1.
| Κλινικό Χαρακτηριστικό / Παράμετρος | Περιγραφή & Διαγνωστικά / Θεραπευτικά Κριτήρια |
|---|---|
| Διαγνωστικά Κριτήρια (Revised Atlanta) | Απαιτούνται ≥2 από τα 3: (1) Επιγαστρικός πόνος προς την πλάτη, (2) Λιπάση/Αμυλάση ≥3× ULN, (3) Απεικονιστικά ευρήματα CECT/MRI/US 1. |
| Κύριες Αιτίες (I GET SMASHED) | Χολόλιθοι (40–50%) και αιθανόλη (25–35%), ακολουθούμενες από υπερτριγλυκαιμία, μετα-ERCP, φάρμακα και αυτοάνοσα αίτια 1,2. |
| Εκτίμηση Σοβαρότητας | Ήπια (χωρίς ανεπάρκεια οργάνων), Μέτριας σοβαρότητας (παροδική οργανική ανεπάρκεια <48h) και Σοβαρή (εμμένουσα οργανική ανεπάρκεια >48h) 1. |
| Πρώτη Γραμμή Θεραπείας | Στοχευμένη ενυδάτωση με ισορροπημένα κρυσταλλοειδή (Ringer Λακτικό), αναλγησία οπιοειδών και πρώιμη εντερική σίτιση εντός 24–48 ωρών 1,2. |
Αιτιολογία (I GET SMASHED)
χολόλιθοι (Gallstones) (40–50% των περιπτώσεων): παροδική απόφραξη της λήκυθου από χολική μικρολιθίαση ή λίθους· υποδεικνύεται από ALT >150 U/L εντός 48 ωρών από την έναρξη 1,2.
αιθανόλη (Alcohol) (25–35% των περιπτώσεων).
άλλα αίτια (Other Causes): υπερτριγλυκαιμία (>11.3 mmol/L / 1000 mg/dL), μετά από ERCP, υπερασβεστιαιμία, φάρμακα (αζαθειοπρίνη, βαλπροϊκό, θειαζιδικά), αυτοάνοσα (νόσος σχετιζόμενη με IgG4), δήγμα σκορπιού, τραύμα.
Κλινική εικόνα (Clinical Presentation)
Οι ασθενείς προσέρχονται με αιφνίδιο, σοβαρό επιγαστρικό πόνο που αντανακλά ευθεία προς τη μέση ράχη, ο οποίος ανακουφίζεται μερικώς όταν ο ασθενής κάθεται σκυφτός προς τα εμπρός, συνοδευόμενος από ναυτία και έμετο 1,2. Η σοβαρή οπισθοπεριτοναϊκή αιμορραγία μπορεί να προκαλέσει σημείο Cullen (περιμφαλική εκχύμωση) ή σημείο Grey Turner (εκχύμωση πλευρών) 2.
Ταξινόμηση Σοβαρότητας (Revised Atlanta Classification)
ήπια οξεία παγκρεατίτιδα (Mild Acute Pancreatitis): απουσία οργανικής ανεπάρκειας και τοπικών ή συστηματικών επιπλοκών.
μέτριας σοβαρότητας οξεία παγκρεατίτιδα (Moderately Severe Acute Pancreatitis): παροδική οργανική ανεπάρκεια (<48 ώρες) και/ή τοπικές επιπλοκές (οξεία περιπαγκreatική συλλογή υγρού, παγκreatική ψευδοκύστη, οξεία νεκρωτική συλλογή ή περιτειχισμένη νέκρωση) 1.
σοβαρή οξεία παγκρεατίτιδα (Severe Acute Pancreatitis): εμμένουσα οργανική ανεπάρκεια (>48 ώρες) που προσβάλλει το αναπνευστικό, καρδιαγγειακό ή νεφρικό σύστημα (Βαθμολογία Modified Marshall ≥2) 1.
Αντιμετώπιση και Νοσηλευτική Παρακολούθηση (Management)
στοχευμένη υγρή αναζωογόνηση (Goal-directed Fluid Resuscitation): ισορροπημένο κρυσταλλοειδές (διάλυμα Hartmann / Ringer λακτικού προτιμάται έναντι φυσιολογικού ορού 0,9%) σε μέτριους ρυθμούς για τη διατήρηση διούρησης >0,5 mL/kg/hr 2.
πρώιμη εντερική σίτιση (Early Enteral Nutrition): η σίτιση από το στόμα ή μέσω ρινογαστρικού/ρινονηστιδικού καθετήρα εντός 24–48 ωρών διατηρεί την ακεραιότητα του εντερικού βλεννογόνου και μειώνει τη βακτηριακή μετατόπιση· τα προφυλακτικά αντιβιοτικά δεν συνιστώνται για στείρα νέκρωση 1,2.
χοληφόρος αποσυμπίεση (Biliary Decompression): επείγουσα ERCP εντός 24 ωρών εάν συνυπάρχει οξεία χολαγγειίτιδα (Acute Cholangitis)· λαπαροσκοπική χολοκυστεκτομή κατά την ίδια νοσηλεία για οξεία χολική παγκρεατίτιδα 1,2.
