Διαβητική κετοξέωση (Diabetic Ketoacidosis - DKA) αποτελεί μια επείγουσα και δυνητικά θανατηφόρα μεταβολική διαταραχή, η οποία εκδηλώνεται με την κλασική τριάδα της υπεργλυκαιμίας, της κετοναιμίας και της μεταβολικής οξέωσης με υψηλό χάσμα ανιόντων (High Anion Gap Metabolic Acidosis - HAGMA). Προκαλείται από την πλήρη ή μερική έλλειψη ινσουλίνης σε συνδυασμό με την υπερέκκριση ορμονών καταβολισμού 1,2.
Διαγνωστικά κριτήρια (UK JBDS Guidelines)
Για την επιβεβαίωση της διάγνωσης της διαβητικής κετοξέωσης απαιτείται η παρουσία και των τριών παρακάτω κριτηρίων 1:
| Βιοχημικό Κριτήριο | Όριο / Τιμή Αναφοράς |
|---|---|
| Κετοναιμία (Ketonaemia) | Βήτα-υδροξυβουτυρικό αίματος ≥3.0 mmol/L (ή έντονη κετονουρία >2+ σε δοκιμασία ούρων) |
| Υπεργλυκαιμία (Hyperglycaemia) | Γλυκόζη αίματος >11.0 mmol/L (200 mg/dL) ή ήδη γνωστός σακχαρώδης διαβήτης |
| Οξέωση (Acidaemia) | Φλεβικό διτ ανθρακικό (HCO3-) <15.0 mmol/L ή/και φλεβικό pH <7.3 |
Κλινική εικόνα
Οι ασθενείς εμφανίζουν τυπικά πολυουρία (polyuria), πολυδιψία (polydipsia), έντονη αφυδάτωση, ναυτία, εμέτους και διάχυτο κοιλιακό άλγος. Στα προχωρημένα στάδια παρατηρείται η χαρακτηριστική αναπνοή Kussmaul (Kussmaul respiration) —βαθιές, κοπιαστικές αναπνοές που λειτουργούν αντιρροπιστικά στη μεταβολική οξέωση— συνοδευσόμενη από οσμή ακετόνης (φρουτώδης οσμή) στην εκπνοή.
Αντιμετώπιση και πρωτόκολλο νοσηλείας (UK JBDS Protocol)
Η θεραπεία στοχεύει στην αποκατάσταση του κυκλοφορούντος όγκου, τη μείωση της γλυκόζης, την κάθαρση των κετονών και τη διόρθωση των ηλεκτρολυτικών διαταραχών με συνεχή κλινική παρακολούθηση 1,2:
1. Αναζωογόνηση με υγρά (Fluid Resuscitation): Αποκατάσταση του ενδοαγγειακού ελλείμματος με χορήγηση ισότονα διαλύματος χλωριούχου νατρίου 0.9% NaCl (εκτιμώμενο έλλειμμα περίπου 100 mL/kg). Μόλις η γλυκόζη αίματος πέσει κάτω από τα 14.0 mmol/L, προστίθεται ενδοφλέβια γλυκόζη 10% με ρυθμό 125 mL/hr παράλληλα με τον φυσιολογικό ορό, ώστε να επιτραπεί η συνέχιση της ινσουλινοθεραπείας για την απομάκρυνση των κετονών 1.
2. Συνεχής ενδοφλέβια έγχυση ινσουλίνης (Fixed-Rate IV Insulin Infusion - FRIII): Χορήγηση διαλύματος ανθρώπινης διαλυτής ινσουλίνης με σταθερό ρυθμό 0.1 units/kg/hour βασιζόμενη στο βάρος σώματος. Η συνήθης μακράς δράσης βασική ινσουλίνη του ασθενούς διατηρείται υποδόρια 1,2.
3. Αναπλήρωση καλίου (Potassium Replacement): Η χορήγηση ινσουλίνης προκαλεί είσοδο του καλίου στα κύτταρα. Εάν το κάλιο ορού είναι >5.5 mmol/L δεν χορηγείται κάλιο· εάν κυμαίνεται μεταξύ 3.5–5.5 mmol/L, προστίθενται 40 mmol/L KCl σε κάθε φιάλη ορού· εάν είναι αρχικά <3.5 mmol/L, η χορήγηση ινσουλίνης αναβάλλεται μέχρι να αποκατασταθεί το κάλιο με ασφάλεια 1.
Βασική κλινική παρακολούθηση και νοσηλευτική φροντίδα
Κατά τη διάρκεια της οξείας φάσης, οι ασθενείς χρήζουν παρακολούθησης σε μονάδα αυξημένης φροντίδας ή κατάλληλο τμήνη νοσηλείας με τακτικό έλεγχο:
Ωριαία μέτρηση γλυκόζης τριχοειδούς αίματος (capillary blood glucose).
Μέτρηση κετονών αίματος (ή ούρων) ανά 2 ώρες.
Συχνός έλεγχος αερίων αίματος και ηλεκτρολυτών (ιδίως καλίου και νατρίου) ανά 2–4 ώρες.
Ακριβής καταγραφή ισοζυγίου υγρών (fluid balance chart) και ωριαία καταγραφή διούρησης.
