Authored & revised by Pulathi Senaratna(Founder & Senior Editor) · Updated 7 Nov 2026
✓ Clinically reviewed by Medipaedia Editorial Board on 7 Nov 2026mID 10018
⚡ Ελληνικά — Clinical Summary Card
ICD-10: I33.0ICD-11: BB40
⚡ High-Yield Clinical Summary
Η λοιμώδης ενδοκαρδίτιδα είναι μια σοβαρή, απειλητική για τη ζωή μικροβιακή λοίμωξη των καρδιακών βαλβίδων ή του ενδοκαρδίου που χαρακτηρίζεται από σχηματισμό εκβλαστήσεων και επίμονη βακτηριαιμία. Η διάγνωση τεκμηριώνεται με τα τροποποιημένα κριτήρια Duke και η οριστική αντιμετώπιση απαιτεί στοχευμένη ενδοφλέβια αντιμικροβιακή θεραπεία και έγκαιρη χειρουργική επέμβαση.
🩺 Specialty (Ελληνικά):
Cardiology
🎯 Classic Triad / Key Presentation (Ελληνικά):
Επίμονος πυρετός + Νέο φύσημα ανεπάρκειας βαλβίδας + Εμβολικά ή ανοσολογικά φαινόμενα (βλάβες Janeway, οζίδια Osler, σπειροειδείς αιμορραγίες)
🔬 Gold-Standard Diagnostic Test (Ελληνικά):
Τρείς σειρές περιφερειακών αιμοκαλλιεργειών πριν από τα αντιβιοτικά + Διοισοφάγειος υπερηχοκαρδιογραφία (TOE/TEE)
💊 First-Line Treatment Protocol (Ελληνικά):
Εμπειρική ενδοφλέβια βακτηριοκτόνος αντιβιοτική θεραπεία (αμπικιλλίνη + φλουκλοξακιλλίνη + γενταμικίνη ή βανκομυκίνη) για 4–6 εβδομάδες + έγκαιρη χειρουργική επέμβαση βαλβίδας
Λοιμώδης ενδοκαρδίτιδα (Infective endocarditis) είναι μια σοβαρή μικροβιακή λοίμωξη που προσβάλλει την εσωτερική επιφάνεια της καρδιάς, συμπεριλαμβανομένων των φυσικών ή προσθετικών καρδιακών βαλβίδων, του τοιχωματικού ενδοκαρδίου ή ενδοκαρδιακών ξένων σωμάτων 1,2. Η παγκόσμια επίπτωση παρουσιάζει αύξηση λόγω της γήρανσης του πληθυσμού, της ευρείας χρήσης εμφυτεύσιμων καρδιακών συσκευών και των συχνών ενδοφλέβιων παρεμβάσεων στην υγειονομική περίθαλψη 3,5. Παρά τα σύγχρονα αντιμικροβιακή θεραπεία και τις προηγμένες χειρουργικές τεχνικές, η νόσος διατηρεί υψηλό ποσοστό θνησιμότητας εντός του πρώτου έτους που υπερβαίνει το 30%, καθιστώντας την άμεση αναγνώριση και τη διεπιστημονική διαχείριση απολύτως επιτακτικές 2,6.
Θετικοί κατά Gram κόκκοι (Gram-Positive Cocci): Ο Staphylococcus aureus αποτελεί το συχνότερο παθογόνο παγκοσμίως, ιδίως σε περιβάλλοντα σχετιζόμενα με τη φροντίδα υγείας και σε χρήστες ενδοφλέβιων ναρκωτικών ουσιών (Intravenous Drug Use - IVDU), προσβάλλοντας συνήθως τη τριγλώχνα και τις φυσικές αορτικές ή μιτροειδείς βαλβίδες 1,6. Οι στρεπτόκοκκοι της ομάδας Viridans (π.χ., Streptococcus sanguinis, S. mitis) παραμένουν η κύρια αιτία ενδοκαρδίτιδας φυσικών βαλβίδων της κοινότητας μέσω της μετάθεσης της στοματικής χλωρίδας 1,2. Τα Enterococcus faecalis και E. faecium απομονώνονται όλο και συχνότερα σε ηλικιωμένους ασθενείς μετά από ουρογεννητικές ή γαστρεντερικές επεμβάσεις 3,6.
Ομάδα HACEK (HACEK Group): Ιδιότροποι αρνητικοί κατά Gram βάκιλοι (είδη Haemophilus, Aggregatibacter, Cardiobacterium hominis, Eikenella corrodens και Kingella) ευθύνονται για περιπτώσεις ενδοκαρδίτιδας με αρνητικές καλλιέργειες και νωθρή κλινική εικόνα 1,5.
Μύκητες & Άλλοι Οργανισμοί (Fungi & Other Organisms): Είδη Candida και Aspergillus εμφανίζονται κυρίως σε ανοσοκατεσταλμένους ασθενείς, αποδέκτες προσθετικών βαλβίδων και χρήστες κεντρικών φλεβικών καθετήρων μακράς διάρκειας 1,2.
Η παθογένεια της λοιμώδους ενδοκαρδίτιδας ξεκινά με αιμοδυναμικές αλλοιώσεις ή άμεσο μηχανικό τραυματισμό (όπως από καθετήρα ή στροβilώδη ροή) που διαταράσσει το μονόστοιχο ενδοθηλιακό στρώμα του ενδοκαρδίου της καρδιακής βαλβίδας 5,7. Αυτή η ενδοθηλιακή απογύμνωση εκθέτει υποενδοθηλιακές πρωτεΐνες της εξωcellularς μήτρας, όπως το κολλαγόνο και ο ιστικός παράγοντας, πυροδοτώντας την τοπική εναπόθεση αιμοπεταλίων και ινώδους για το σχηματισμό στείρων εκβλαστήσεων γνωστών ως μη βακτηριακή θρομβωτική ενδοκαρδίτιδα (Non-Bacterial Thrombotic Endocarditis - NBTE) 5,7. Κατά τη διάρκεια περιόδων παροδικής ασυμπτωματικής ή συμπτωματικής βακτηριαιμίας (που προέρχονται από οδοντικούς χειρισμούς, βλεννογόνους φραγμούς ή δερματικές εστίες), τα κυκλοφορούντα μικρόβια προσκολλώνται στις συγκολλητικές πρωτεΐνες της μήτρας στην επιφάνεια του NBTE μέσω μορίων επιφανείας μικροβίων που αναγνωρίζουν μόρια της προσκολλητικής μήτρας (MSCRAMMs) 5,7. Μόλις προσκολληθούν, τα παθογόνα εγκλωβίζονται από αιμοπετάλια και ινώδες, δημιουργώντας μια προστατευτική, αγγειακή μήτρα εκβλάστησης που θωρακίζει τα μικρόβια από την ανοisogή κάθαρση του ξενιστή και τα κυκλοφορούντα λευκοκύτταρα 5,7. Ο πολλαπλασιασμός εντός της εκβλάστησης προκαλεί τοπική καταστροφή ιστών, διάτρηση των πετάλων της βαλβίδας, σχηματισμό περιβαλβidικού αποστήματος και συνεχή σηπτική εμβολολία προς το κεντρικό νευρικό σύστημα, τον σπλήνα, τα νεφρά και τα άκρα 5,7.
Ιστορικό & Καρδιακά Συμπτώματα (History & Cardinal Symptoms): Επίμονος, υποτροπιάζων ή χαμηλός πυρετός και ρίγη παρουσιάζονται σε περισσότερο από το 85% των περιπτώσεων 1,4. Τα συνταγματικά συμπτώματα περιλαμβάνουν βαθιά κόπωση, ανορεξία, απώλεια βάρους, νυχτερινές εφιδρώσεις, γενικευμένη κακουχία και δύσπνοια δευτεerπαθώς σε οξεία βαλβιδική ανεπάρκεια ή καρδιακή ανεπάρκεια 1,3.
Φυσική Εξέταση & Επώνυμα Κλινικά Σημεία (Physical Examination & Named Clinical Signs): Ένα νεοδιαγνωσθέν ή μεταβαλλόμενο φύσημα ανεπάρκειας (παρόν σε έως και 85% των ασθενών) 1. Οι περιφερικές εκδηλώσεις ανοσοθρόμβωσης και μικροαγγειακής εμβολολίας περιλαμβάνουν:
Βλάβες Janeway (Janeway lesions): Ανώδυνες, αιμορραγικές κηλίδες ή βλατίδες που εντοπίζονται στις παλάμες και τα πέλματα (ανοσολογικής/εμβολικής προέλευσης) 1.
Οζίδια Osler (Osler nodes): Επώδυνα, ερυθηματώδη υποδόρια οζίδια που βρίσκονται στον πολφό των δακτύλων (εναπόθεση ανοσοσυμπλεγμάτων) 1.
Σπειροειδείς/γραμοειδείς αιμορραγίες υπονυχίως (Splinter haemorrhages): Γραμμικές, μη λευκαντικές σκούρες καφέ ή κοκκινωπές ραβδώσεις κάτω από τα νύχια παράλληλα προς τον μακρύ άξονα του δακτύλου 1.
κηλίδες Roth (Roth spots): Αμφιβληστροειδικές αιμορραγίες με ωχρά λευκά κέντρα που οπτικοποιούνται στην οφθαλμοσκόπηση 1.
Πληκτροδακτυλία (Clubbing): Χρόνια πληκτροδακτυλία σε παρατεταμένες υποξείες περιπτώσεις 1.
Τρεις ξεχωριστές σειρές περιφερειακών αιμοκαλλιεργειών (που λαμβάνονται τουλάχιστον 30–60 λεπτά χωριστά από διαφορετικά σημεία φλεβοκέντησης) πριν από την έναρξη της αντιμικροβιακής θεραπείας, σε συνδυασμό με Διοισοφάγειο Υπερηχοκαρδιογράφημα (Transoesophageal Echocardiography - TOE/TEE) για την αξιολόγηση του μεγέθους των εκβλαστήσεων, της μορφολογίας της βαλβίδας και της περιβαλβιδικής επέκτασης 1,2.
Εργαστηριακός Πίνακας (Laboratory Panel)
Νορμοκυτταρική νορμοχρωμική αναιμία χρόνιας νόσου, αυξημένοι φλεγμονώδεις δείκτες (ταχύτητα καθίζησης ερυθρών [ESR] και C-αντιδρώσα πρωτεΐνη [CRP]), λευκοκύττωση με στροφή προς τα αριστερά (σε οξείες σταφυλοκοκκικές περιπτώσεις), μικροσκοπική αιματουρία, πρωτεϊνουρία και στείρα πυουρία ενδεικτική εστιακής σπειραματονεφρίτιδας ή εναπόθεσης ανοσοσυμπλεγμάτων 1,3.
Απεικόνιση / Ακτινολογία (Imaging / Radiology)
Υπερηχοκαρδιογράφημα Θωρακικό (Transthoracic Echocardiography - TTE) ως αρχικός έλεγχος (ευαισθησία 50–70% για φυσικές βαλβίδες)· TOE για υψηλή κλινική υποψία, αρνητικό TTE με υψηλή υποψία, ή προσθετικές βαλβίδες (ευαισθησία >90%) 1,2. Αξονική τομογραφία καρδιάς ή 18F-FDG PET/CT για τον εντοπισμό περιβαλβιδικών αποστημάτων, ψευδοανευρυσμάτων ή λοίμωξης σχετιζόμενης με συσκευές όταν το υπερηχοκαρδιογράφημα είναι ασαφές 3,5. Μαγνητική τομογραφία εγκεφάλου (Brain MRI) για την ανίχνευση σιωπηρών ή ενεργών σηπτικών εμβόλων και μυκητιακών ανευρυσμάτων 7.
Ηλεκτροκαρδιογράφημα (ECG) για την παρακολούθηση τυχόν νέων διαταραχών αγωγιμότητας ή καρδιακού αποκλεισμού ενδεικτικών επέκτασης στη ρίζα της αορτής/σχηματισμού αποστήματος. Ιστοπαθολογική εξέταση και ευρέος φάσματος PCR χειρουργικά αφαιρεθέντος ιστού βαλβίδας ή εκβλάστησης 1,3.
Τροποποιημένα Κριτήρια Duke: Παθολογικά Κριτήρια (Modified Duke Criteria: Pathological Criteria)
Μικροοργανισμοί που αποδεικνύονται με καλλιέργεια ή ιστοπαθολογία σε εκβλάστηση, σε εκβλαstικό ή ενδοκαρδιακό απόστημα, ή σε παθολογικό παρασκευάσμα· ή ενεργός ενδοκαρδίτιδα ιστολογικά επιβεβαιωμένη σε ιστό βαλβίδας 1,3. Οριστική διάγνωση που επιτυγχάνεται με 1 παθολογικό κριτήριο.
1. Αιμοκαλλιεργήσεις θετικές για τυπικούς μικροοργανισμούς IE από δύο ξεχωριστές καλλιέργειες, ή επίμονα θετικές αιμοκαλλιεργήσεις, ή μία θετική καλλιέργεια για Coxiella burnetii. 2. Απόδειξη ενδοκαρδιακής συμμετοχής που αποδεικνύεται από θετικό υπερηχοκαρδιογράφημα (εκβλάστηση, απόστημα, νέα μερική απόσπαση προσθετικής βαλβίδας) ή νέο φύσημα βαλβιδικής ανεπάρκειας 1,3.
1. Προδιάθεση (υποκείμενη καρδιακή πάθηση ή IVDU). 2. Πυρετός (>38,0°C). 3. Αγγειακά φαινόμενα (μείζονες αρτηριακές εμβολές, σηπτικά πνευμονικά εμφράγματα, μυκητιακό ανεύρυσμα, ενδοκρανική αιμορραγία, επιπεφυκικές αιμορραγίες, βλάβες Janeway). 4. Ανοσολογικά φαινόμενα (σπειραματονεφρίτιδα, οζίδια Osler, κηλίδες Roth, ρευματοειδής παράγοντας). 5. Μικροβιολογικά στοιχεία που δεν πληρούν τα κύρια κριτήρια 1,3.
Οριστική έναντι Πιθανής IE (Definitive vs. Possible IE)
Οριστική IE: 2 κύρια κριτήρια, Ή 1 κύριο και 3 δευτερεύοντα κριτήρια, Ή 5 δευτερεύοντα κριτήρια. Πιθανή IE: 1 κύριο και 1 δευτερεύον κριτήριο, Ή 3 δευτερεύοντα κριτήρια. Απόρριψη: Σταθερή εναλλακτική διάγνωση, υποχώρηση συμπτωμάτων με αντιβιοτική θεραπεία για ≤4 ημέρες, ή έλλειψη παθολογικών/κλινικών στοιχείων κατά τη χειρουργική επέμβαση/νεκροψία 1,3.
Μη Βακτηριακή Θρομβωτική Ενδοκαρδίτιδα (Non-Bacterial Thrombotic Endocarditis - Marantic Endocarditis)
Σχετίζεται με προχωρημένη κακοήθεια ή καταστάσεις υπερπηκτικότητας (π.χ., συστηματικός ερυθηματώδης λύκος μέσω ενδοκαρδίτιδας Libman-Sacks). Οι αιμοκαλλιεργήσεις είναι σταθερά αρνητικές και η συστηματική θρομβoεμβολία συμβαίνει χωρίς επίμονο πυρετό ή συστηματική σήψη 1,5.
Οξύ Ρευματικό Πυρετό (Acute Rheumatic Fever)
Παρουσιάζεται με μεταναστευτική πολυαρθρίτιδα, καρδίτιδα, ερύθημα marginatum και χορεία Sydenham. Συνοδεύεται από αυξημένους τίτλους αντι-στρεπτολυσίνης O (ASO) και πρόσφατη στρεπτοκοκκική φαρυγγίτιδα, αλλά στερείται υπερηχοκαρδιογραφικών βαλβιδικών εκβλαστήσεων και επίμονης βακτηριαιμίας 1,2.
Πολυσυστημική αυτοάνοση διαταραχή που χαρακτηρίζεται από εξάνθημα τύπου πεταλούδας, ορογονίτιδα, κυτταροπενίες, θετικά αντιπυρηνικά αντισωμάτων (ANA) και αντι-dsDNA αντισώματα. Οι βαλβιδικές βλάβες (Libman-Sacks) είναι στείρες μυρμηκιώδεις εκβλαστήσεις που εμπλέκουν και τις δύο πλευρές των πετάλων της βαλβίδας 1,3.
Atrial Myxoma ή Καρδιακοί Όγκοι (Atrial Myxoma or Cardiac Tumours)
Καλοήθεις ή κακοήθεις ενδοκαρδιακές μάζες που μπορούν να μιμηθούν εκβλαστήσεις στο υπερηχοκαρδιογράφημα, προκαλώντας εμβολικά επεισόδια ή συνταγματικά συμπτώματα. Οι αιμοκαλλιεργήσεις είναι αρνητικές και η πρόσφυση της μάζας γίνεται συνήθως στο μεσοκολπικό διάφραγμα και όχι στις γραμμές σύγκλεισης των βαλβίδων 1,2.
Αρχική Σταθεροποίηση & Ανάνηψη (Initial Stabilization & Resuscitation): Αιμοδυναμική σταθεροποίηση, συνεχής καρδιακή τηλεμετρία και άμεση παραπομπή σε διεπιστημονική Ομάδα Ενδοκαρδίτιδας (Endocarditis Team) που αποτελείται από καρδιολόγους, καρδιοχειρουργούς, ειδικούς λοιμωξιολόγους και μικροβιολόγους 2,5.
Φαρμακευτική Θεραπεία Πρώτης Γραμμής (First-Line Medical / Pharmacological Therapy):
Εμπειρική Θεραπεία (Εν αναμονή αποτελεσμάτων αιμοκαλλιεργειών): Ενδοφλέβια Αμπικιλλίνη (Ampicillin) 2 g IV κάθε 4 ώρες συν Φλουκλοξακιλλίνη (Flucloxacillin) 2 g IV κάθε 4 ώρες συν Γενταμικίνη (Gentamicin) 1 mg/kg IV κάθε 8 ώρες (στόχος κορυφής 3–5 mcg/mL, κατώτατου επιπέδου <1 mcg/mL) για φυσικές βαλβίδες. Για ασθενείς με αллерγία στην πενικιλλίνη ή υποψία νοσοκομειακής/προσθετικής ενδοκαρδίτιδας με MRSA: Βανκομυκίνη (Vancomycin) 15–20 mg/kg IV κάθε 12 ώρες (στόχος κατώτατου επιπέδου 15–20 mcg/mL) συν Γενταμικίνη 1,3.
Στοχευμένη Θεραπεία: Προσαρμογή με βάση τα αποτελέσματα ευαισθησίας για συνολική διάρκεια 4–6 εβδομάδων. Για S. aureus ευαίσθητο στη μεθικillίνη (MSSA): Φλουκλοξακιλλίνη 2 g IV κάθε 4 ώρες για 4–6 εβδομάδες. Για MRSA: Βανκομυκίνη 15–20 mg/kg IV κάθε 12 ώρες για 6 εβδομάδες 1,3.
Χειρουργικές / Επεμβατικές Ενδείξεις (Surgical / Interventional Indications): Η επείγουσα ή πρώιμη χειρουργική επιδιόρθωση/αντικατάσταση βαλβίδας ενδείκνυται παρουσία καρδιακής ανεπάρκειας ανθεκτικής στη φαρμακευτική θεραπεία, καταστροφικών περιβαλβιδικών επιπλοκών (απόστημα, συρίγγιο, καρδιακός αποκλεισμός), επίμονης λοίμωξης (θετικές αιμοκαλλιεργήσεις >7–10 ημέρες παρά την κατάλληλη αντιμικροβιακή θεραπεία), μεγάλων κινητών εκβλαστήσεων (>10 mm) με υποτροπιάζουσα συστηματική εμβολολία, και μυκητιακών ή πολυανθεκτικών βακτηριακών αιτιολογιών 2,3,6.
Ζωτικά σημεία: Συνεχής παρακολούθηση θερμοκρασίας, αρτηριακής πίεσης, καρδιακού ρυθμού και κορεσμού οξυγόνου ($SpO_2$) ανά 4 ώρες. Καταγραφή ισοζυγίου υγρών (λήψη/αποβολή) για την έγκαιρη ανίχνευση συμφορητικής καρδιακής ανεπάρκειας.
Θέση ασθενούς: Ανάκλιση κεφαλής κρεβατιού (Fowler 30–45 μοιρών) για διευκόλυνση της αναπνοής σε ασθενείς με δύσπνοια.
Προφυλάξεις φαρμάκων: Παρακολούθηση νεφρικής λειτουργίας (ουρία, κρεατινίνη ορού) και επιπέδων φαρμάκων στο αίμα (trough/peak levels για βανκομυκίνη και γενταμικίνη) για την αποφυγή νεφροτοξικότητας και ωτοτοξικότητας.
Σημεία συναγερμού (Red-flag signs): Άμεση ειδοποίηση ιατρού σε περίπτωση αιφνίδιας δύσπνοιας, στηθάγχης, νευρολογικού ελλείμματος (ένδειξη εμβολικού επεισοδίου) ή ξαφνικής πτώσης της αρτηριακής πίεσης.
Οξείες Καρδιαγγειακές Επιπλοκές (Acute Cardiovascular Complications): Οξεία συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια δευτεerπαθώς σε σοβαρή βαλβιδική ανεπάρκεια, ενδοκαρδιακά συρίγγια, σχηματισμό περιβαλβιδικού αποστήματος, και διαταραχές αγωγιμότητας ή πλήρη καρδιακό αποκλεισμό λόγω επέκτασης στο καρδιακό σύστημα αγωγής 1,3.
Νευρολογικές & Συστηματικές Εμβολικές Επιπλοκές (Neurological & Systemic Embolic Complications): Εμβολικό αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο, παροδικά ισχαιμικά επεισόδια, εγκεφαλικά αποστήματα, μυκητιακά ανευρύσματα, μηνιγγίτιδα και σηπτικό έμφρακτο του σπλήνα, των νεφρών, του μεσεντερίου και των κάτω άκρων (που εμφανίζονται σε 20–40% των ασθενών) 6,7.
Πρόγνωση & Θνησιμότητα (Prognosis & Mortality): Η ενδονοσοκομειακή και ετήσια θνησιμότητα παραμένουν υψηλές (περίπου 20–30%) ακόμα και με τη βέλτιστη κατευθυντήρια αντιμικροβιακή και χειρουργική παρέμβαση, καθοδηγούμενες κυρίως από τις συννοσηρότητες του ασθενούς, την καθυστερημένη διάγνωση, την αιτιολογία από S. aureus και την ανίατη καρδιακή ανεπάρκεια 2,6.
Εκπαιδευτικό μαργαριτάρι 1: Ο σταφυλόκοκκος (ιδιαίτερα ο Staphylococcus aureus) έχει ξεπεράσει τους στρεπτόκοκκους ως η συχνότερη αιτία λοιμώδους ενδοκαρδίτιδας λόγω των ενδοφλέβιων συσκευών υγειονομικής περίθαλψης.
Κλινική παγίδα 2: Οι αρνητικές αιμοκαλλιεργήσεις δεν αποκλείουν την ενδοκαρδίτιδα· εξετάστε οργανισμούς της ομάδας HACEK ή προηγούμενη λήψη αντιβιοτικών.
Μαργαριτάρι εξετάσεων 3: Η διοισοφάγειος υπερηχοκαρδιογραφία (Transoesophageal Echocardiography - TOE) έχει σημαντικά υψηλότερη ευαισθησία από την τραθωρακική για την ανίχνευση ενδοκαρδίτιδας προσθετικής βαλβίδας.
📚 Verified PubMed & Guideline References (7) — click any reference to open the source
Crescentic glomerulonephritis induced by infective carditis on PAS staining and IF. A. PAS staining demonstrated circumferential and cellular crescent formation with interstitial nephritis. B. IF demonstrated C3 positive staining in mesangial area.
