Πνευμονική εμβολή (Pulmonary Embolism - PE) είναι η απόφραξη του πνευμονικού αρτηριακού δέντρου από θρόμβο, ο οποίος προέρχεται συχνότερα από εν τω βάθει φλεβοθρόμβωση (Deep Vein Thrombosis - DVT) των κάτω άκρων ή της πυέλου 1,2. Αποτελεί την τρίτη συχνότερη αιτία οξέος καρδιαγγειακού θανάτου παγκοσμίως, μετά το έμφραγμα του μυοκαrδίου και το αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο 1.
Κλινική εικόνα (Clinical presentation)
Συνήθη συμπτώματα (Common symptoms): οξεία δύσπνοια (75–85%), πλευριτικός θωρακικός πόνος (40–65%), βήχας, αιμόπτυση, καθώς και προϋποσυκοπτικά επεισόδια ή συγκοπή.
Μαζική (υψηλού κινδύνου) πνευμονική εμβολή (Massive PE): χαρακτηρίζεται από παρατεταμένη συστηματική υπόταση (συστολική αρτηριακή πίεση <90 mmHg ή πτώση ≥40 mmHg για διάστημα >15 λεπτών), αποφρακτικό shock ή καρδιακή ανακοπή τύπου ηλεκτρομηχανικού διαχωρισμού (Pulseless Electrical Activity - PEA) 1.
| Κατηγορία Κινδύνου ΠΕ | Κλινικά Κριτήρια & Αντιμετώπιση |
|---|---|
| Χαμηλός / Ενδιάμεσος Κίνδυνος | Σταθερή αιμοδυναμική κατάσταση, χαμηλή βαθμολογία κατά Wells. Πρώτη γραμμή: Άμεσα από στόματος αντιπηκτικά (DOACs) όπως απιξαβάνη ή ριβαροξαβάνη 1,2. |
| Υψηλός Κίνδυνος (Μαζική ΠΕ) | Υπόταση ή shock. Απαιτείται άμεση χορήγηση ηπαρίνης και συστηματική θρομβόλυση (π.χ. Alteplase 100 mg IV) ή χειρουργική/καθετηριακή εμβολεκτομή 1. |
Διερεύνηση και εργαστηριακός έλεγχος (Investigations)
Κλίμακες προ-εξεταστικής πιθανότητας (Wells score / Geneva score): χρησιμοποιούνται για την κλινική διαστρωμάτωση των ασθενών σε κατηγορίες πιθανότητας "ΠΕ απίθανη" ή "ΠΕ πιθανή" 1,2.
D-dimers: διαθέτουν υψηλή αρνητική προγνωστική αξία σε ασθενείς χαμηλής ή ενδιάμεσης πιθανότητας. Η χρήση προσαρμοσμένου ορίου ανά ηλικία (ηλικία × 10 µg/L για ασθενείς >50 ετών) αυξάνει την ειδικότητα χωρίς να μειώνει την ευαισθησία 1.
Ηλεκτροκαρδιογράφημα (ECG): η φλεβοκομβική ταχυκαρδία είναι το συχνότερο εύρημα, ενώ τα σημεία καταπόνησης της δεξιάς κοιλίας περιλαμβάνουν αρνητικά κύματα T στις απαγωγές V1–V4, πλήρη ή ατελή αποκλεισμό δεξιού σκέλους (RBBB) και το κλασικό πρότυπο S1Q3T3 1.
Απεικονιστικός έλεγχος (Imaging)
Αξονική πνευμονική αγγειογραφία (CT Pulmonary Angiography - CTPA): αποτελεί την εξέταση εκλογής. Αναδεικνύει ενδοαυλικές ελλείψεις πλήρωσης στα κεντρικά αγγεία (όπως το χαρακτηριστικό "saddle embolus" ή το σημείο "polo mint" στις εγκάρσιες τομές), καθώς και σημεία διάτασης της δεξιάς κοιλίας (λόγος διαμέτρου RV:LV >1.0) 1,2.
Σπινθηρογράφημα αερισμού/αιμάτωσης (V/Q scintigraphy): προτιμάται σε περιπτώσεις κύησης ή σοβαρής νεφρικής δυσλειτουργίας, εφόσον η απλή ακτινογραφία θώρακος είναι φυσιολογική 1.
Αντιμετώπιση και νοσηλευτική παρακολούθηση (Management)
Σταθεροί ασθενείς: Τα άμεσα από στόματος αντιπηκτικά (DOACs, π.χ. Apixaban 10 mg από στόματος δύο φορές την ημέρα για 7 ημέρες και στη συνέχεια 5 mg δύο φορές την ημέρα, ή Rivaroxaban) προτιμώνται έναντι των ανταγωνιστών της βιταμίνης Κ. Η ηπαρίνη χαμηλού μοριακού βάρους (LMWH) επιλέγεται επί κύησης ή ενεργούς κακοήθειας 1,2.
Μαζική ΠΕ (Αιμοδυναμική αστάθεια με συστολική πίεση <90 mmHg): Χορήγηση μη κλασματοποιημένης ηπαρίνης και άμεση συστηματική θρομβόλυση (Alteplase 100 mg ενδοφλεβίως σε 2 ਘες), εφόσον δεν υπάρχουν αντενδείξεις 1.
Νοσηλευτική παρακολούθηση στο κρεβάτι: Συνεχής καταγραφή ζωτικών σημείων (αρτηριακή πίεση, καρδιακός ρυθμός, κορεσμός οξυγόνου SpO2), τήρηση ημι-καθιστικής θέσης για τη διευκόλυνση της αναπνοής, παρακολούθηση για αιμορραγικά σημεία επί αντιπηκτικής αγωγής και έγκαιρη αναγνώριση σημείων επιδείνωσης (red flags: οξεία πτώση πίεσης, σοβαρή δύσπνοια, κυάνωση) 1,2.
