Acute pancreatitis (એક્યુટ પેન્ક્રિયાટાઇટિસ) એ સ્વાદુપિંડની એક તીવ્ર સોજાવાળી પ્રક્રિયા છે, જેમાં પેન્ક્રિયાસની આસપાસના પેશીઓ અને દૂરના અંગો પણ સામેલ થઈ શકે છે 1,2. Revised Atlanta Classification (રિવાઇઝ્ડ એટલાન્ટા ક્લાસિફિકેશન) મુજબ, નિદાન માટે નીચેના ત્રણમાંથી ઓછામાં ઓછા બે લક્ષણો હોવા જરૂરી છે: પીઠમાં ફેલાતો લાક્ષણિક એપિગેસ્ટ્રિક દુખાવો, સામાન્ય કરતા ઓછામાં ઓછા ત્રણ ગણું સીરમ લિપેઝ કે એમાયલેઝનું પ્રમાણ, અને ક્રોસ-સેક્શનલ ઇમેજિંગમાં લાક્ષણિક તારણો 1.
કારણો (Aetiology - I GET SMASHED)
ગેલસ્ટોન અથવા પિત્તાશયની પથરી (Gallstones) (કેસોના 40-50%): બિલિયરી માઇક્રોલિથિયાસિસને કારણે એમ્પુરી અવરોધ; શરૂઆતના 48 કલાકમાં ALT >150 U/L દ્વારા સૂચિત 1,2
આલ્કોહોલ (Alcohol) (કેસોના 25-35%)
અન્ય કારણો: હાઇપરટ્રિગ્લિસિરિડેમિયા (>11.3 mmol/L / 1000 mg/dL), પોસ્ટ-ERCP, હાઇપરકેલ્સીમિયા, દવાઓ (એઝાથિયોપ્રિન, વેલપ્રોએટ, થિયાઝાઇડ્સ), ઓટોઇમ્યુન (IgG4-સંબંધિત રોગ), વીંછીનું ડંખ, આઘાત (Trauma)
ક્લિનિકલ પ્રસ્તુતિ (Clinical Presentation)
દર્દીઓને અચાનક, તીવ્ર એપિગેસ્ટ્રિક દુખાવો થાય છે જે સીધો મધ્ય-પીઠ તરફ ફેલાય છે, આગળની તરફ ઝૂકવાથી થોડી રાહત મળે છે, અને તેની સાથે ઉબકા અને ઉલટી થાય છે 1,2. ગંભીર રેટ્રોપેરોટોનિયલ હેમરેજને કારણે Cullen sign (નાભિની આસપાસ રક્તસ્રાવ) અથવા Grey Turner sign (પાર્શ્વ ભાગમાં રક્તસ્રાવ) થઈ શકે છે 2.
| ગંભીરતાનું વર્ગીકરણ | વર્ણન અને માપદંડ |
|---|---|
| માઈલ્ડ એક્યુટ પેન્ક્રિયાટાઇટિસ (Mild) | કોઈ અંગ નિષ્ફળતા (Organ failure) નહીં અને કોઈ સ્થાનિક કે પ્રણાલીગત જટિલતાઓ નહીં. |
| મોડરેટલી ગંભીર (Moderately Severe) | ક્ષણિક અંગ નિષ્ફળતા (<48 કલાક) અને/અથવા સ્થાનિક જટિલતાઓ (પેન્ક્રિયાટિક ફ્લુઈડ કલેક્શન, સિસ્ટ વગેરે) 1. |
| ગંભીર એક્યુટ પેન્ક્રિયાટાઇટિસ (Severe) | શ્વસન, હૃદય અથવા કિડની પ્રણાલીને લગતી સતત અંગ નિષ્ફળતા (>48 કલાક) (મોડિફાઇડ માર્શલ સ્કોર ≥2) 1. |
વ્યવસ્થાપન (Management)
ગોલ-ડાયરેક્ટેડ પ્રવાહી પુનર્જીવન (Goal-directed fluid resuscitation): પેશાબનું પ્રમાણ >0.5 mL/kg/hr જાળવી રાખવા માટે સંતુલિત ક્રિસ્ટલોઇડ (0.9% સેલાઇન કરતાં હાર્ટમેન / રિંગર લેક્ટેડ સોલ્યુશન વધુ સારું) 2
વહેલો ખોરાક (Early enteral nutrition): આંતરડાના મ્યુકોસલ અખંડિતતાને જાળવવા અને બેક્ટેરિયલ સ્થળાંતર ઘટાડવા માટે 24-48 કલાકની અંદર મોં દ્વારા અથવા નાસોગેસ્ટ્રિક/નાસોજેજુનલ ફીડિંગ; જંતુરહિત નેક્રોસિસ માટે પ્રોફીલેક્ટિક એન્ટિબાયોટિક્સની ભલામણ કરવામાં આવતી નથી 1,2
બિલિયરી ડીકોમ્પ્રેશન (Biliary decompression): જો એક્યુટ કોલેન્જાઇટિસ હાજર હોય તો 24 કલાકની અંદર તાત્કાલિક ERCP; હળવા ગેસ્ટ્રોઇન્ટેસ્ટાઇનલ પથરી પેન્ક્રિયાટાઇટિસ માટે લેપ્રોસ્કોપિક કોલેસિસ્ટિક્ટોમી 1,2
