მწვავე პანკრეატიტი (Acute Pancreatitis) არის პანკრეასის მწვავე ანთებითი პროცესი, რომლის დროსაც ცვალებადი ხარისხით ზიანდება პანკრეასის ირგვლივი ქსოვილები და შორეული ორგანოთა სისტემები 1,2. რევიზირებული ატლანტის კლასიფიკაციის (Revised Atlanta Classification) მიხედვით, დიაგნოზის დასასმელად აუცილებელია შემდეგი სამი კრიტერიუმიდან მინიმუმ ორის არსებობა: დამახასიათებელი ეპიგასტრალური ტკივილი, რომელიც გადაეცემა ზურგში; შრატში ლიპაზის ან ამილაზის აქტივობა, რომელიც לפחות სამჯერ აღემატება ნორმის ზედა ზღვარს; და განყოფილების ვიზუალიზაციის (CT, MRI ან ექოსკოპია) მეთოდებით გამოვლენილი დამახასიათებელი ცვლილებები 1.
ეტიოლოგია (I GET SMASHED)
ნაღვლის კენჭები (Gallstones — შემთხვევების 40–50%): ამპულარული ტრანზიტორული ობსტრუქცია ბილიარული მიკროლითიაზით ან კენჭებით; ეჭვმიტანილია, როდესაც ALT >150 სთ/ლ სიმპტომების დაწყებიდან 48 საათის განმავლობაში 1,2.
ალკოჰოლი (Alcohol — შემთხვევების 25–35%).
სხვა მიზეზები: ჰიპერტრიგლიცერიდემია (>11.3 მმოლი/ლ / 1000 მგ/დლ), პოსტ-ERCP, ჰიპერკალციემია, მედიკამენტები (აზათიოპრინი, ვალპროატი, თიაზიდები), აუტოიმუნური პროცესები (IgG4-თან ასოცირებული დაავადება), მორიელის ნაკბენი, ტრავმა.
კლინიკური სურათი
პაციენტებს აღენიშნებათ უეცარი, ძლიერი ეპიგასტრალური ტკივილი, რომელიც გადაეცემა გზადაგზა შუა ზურგში და ნაწილობრივ მცირდება წინ წამოხრისას, თან ახლავს გულისრევა და ღებინება 1,2. მძიმე რეტროპერიტონეუმული სისხლდენის დროს შესაძლებელია გამოვლინდეს კალენის სიმპტომი (Cullen sign — პერიუმბილიკალური ექიმოზი) ან გრეი ტურნერის სიმპტომი (Grey Turner sign — ფლანკის ექიმოზი) 2.
სიმძიმის კლასიფიკაცია (რევიზირებული ატლანტის კლასიფიკაცია)
მსუბუქი მწვავე პანკრეატიტი (Mild Acute Pancreatitis): არ აღინიშნება ორგანული უკმარისობა და ადგილობრივი ან სისტემური გართულებები.
ზომიერად მძიმე მწვავე პანკრეატიტი (Moderately Severe Acute Pancreatitis): ტრანზიტორული ორგანული უკმარისობა (<48 საათი) და/ან ადგილობრივი გართულებები (მწვავე პერიპანკრეასული სითხის გროვა, პანკრეასის ფსევდოკისტა, მწვავე ნეკროზული გროვა ან შემოსაზღვრული ნეკროზი) 1.
მძიმე მწვავე პანკრეატიტი (Severe Acute Pancreatitis): პერსისტენტული ორგანული უკმარისობა (>48 საათი), რომელიც მოიცავს სასუნთქ, გულ-სისხლძარღვთა ან თირკმელების სისტემებს (მოდიფიცირებული მარშალის ქულა ≥2) 1.
| კლინიკური პარამეტრი | მახასიათებლები და მართვის დეტალები |
|---|---|
| დიაგნოსტიკური კრიტერიუმები | რევიზირებული ატლანტის კლასიფიკაცია (საჭიროა მინიმუმ 2/3 კრიტერიუმი: ტიპური ტკივილი, ლიპაზა/ამილაზა ≥3× ULN, ვიზუალიზაციის მონაცემები) 1. |
| პირველადი სითხის რეანიმაცია | ბალანსირებული კრისტალოიდები (ჰარტმანის ხსნარი / რინგერის ლაქტატი), შარდის გამოყოფის გასაკონტროლებლად >0.5 მლ/კგ/სთ 2. |
| კვების რეჟიმი | ადრეული ენტერალური კვება 24–48 საათის განმავლობაში ნაწლავის ბარიერული ფუნქციის შესანარჩუნებლად 1,2. |
მართვა (Management)
მიზანმიმართული სითხის ინფუზია: ბალანსირებული კრისტალოიდები (ჰარტმანის ხსნარი / რინგერის ლაქტატი უპირატესობით 0.9%-იან ფიზიოლოგიურ ხსნართან შედარებით) ზომიერი სიჩქარით, რათა შენარჩუნდეს შარდის გამოყოფა >0.5 მლ/კგ/სთ 2.
ადრეული ენტერალური კვება: პერორალური ან ნაზოგასტრალური/ნაზოჯეჯუნალური კვება 24–48 საათის განმავლობაში ინარჩუნებს ნაწლავის ლორწოვანი გარსის მთლიანობას და ამცირებს ბაქტერიულ ტრანსლოკაციას; პროფილაქტიკური ანტიბიოტიკები სტერილი ნეკროზის დროს არ არის რეკომენდებული 1,2.
ბილიარული დეკომპრესია: გადაუდებელი ERCP 24 საათის განმავლობაში თანმხლები მწვავე ქოლანგიტის არსებობისას; ინდექს-ჰოსპიტალიზაციის პერიოდში ჩატარებული ლაპარასკოპული ქოლეცისტექტომია მსუბუქი ნაღველკენჭოვანი პანკრეატიტის დროს 1,2.
