Acute pancreatitis (Acute Pancreatitis) is een acuut ontstekingsproces van de alvleesklier (pancreas) met een wisselende betrokkenheid van peripancreatisch weefsel en aangesloten orgaansystemen 1,2. Volgens de Herziene Atlanta-classificatie (Revised Atlanta Classification) is de diagnose gesteld wanneer ten minste twee van de volgende drie criteria aanwezig zijn: typische epigastrische pijn die naar de rug uitstraalt, een activiteit van serum-lipase of -amylase die ten minste driemaal hoger is dan de bovengrens van de normaalwaarde, en kenmerkende afwijkingen bij beeldvormend onderzoek (zoals een CT-scan met contrast, MRI of echo) 1.

Diagnostisch en therapeutisch stroomschema bij acute pancreatitis 1 Klinische presentatie & Anamnese Herken acute epigastrische pijn die uitstraalt naar de rug en breng de voorgeschiedenis (galstenen, alcohol) in kaart. 2 Biochemisch & Beeldvormend onderzoek Bepaal serum-lipase (≥3× de normaalwaarde) en voer een buiktecho uit om galstenen te identificeren. 3 Ernstbepaling & Vochttoediening Classificeer de ernst via de Atlanta-criteria en start direct doelgerichte resuscitatie met Ringer-lactaat. 4 Voeding & Definitieve behandeling Start vroege enterale voeding binnen 24-48 uur en plan indien nodig een vroege galblaasverwijdering.

Etiologie (I GET SMASHED)

  • galstenen (Gallstones) (40–50% van de gevallen): tijdelijke afsluiting van de papilla van Vater door biliaire microlithiasis of stenen; vermoed bij een ALAT (ALT) >150 U/L binnen 48 uur na het begin van de klachten 1,2

  • alcoholgebruik (Alcohol) (25–35% van de gevallen)

  • overige oorzaken: ernstige hypertriglyceridemie (>11,3 mmol/L / 1000 mg/dL), status na ERCP, hypercalciëmie, medicatie (zoals azathioprine, valproaat, thiazidediuretica), auto-immuun (IgG4-gerelateerde ziekte), schorpioensteken en buiktrauma

Klinisch beeld

Patiënten presenteren zich met plotselinge, zeer heftige pijn in de bovenbuik (epigastrium) die recht doorstraalt naar de middenrug. Deze pijn vermindert vaak enigszins wanneer de patiënt vooroverleunt, en gaat gepaard met misselijkheid en braken 1,2. Ernstige retroperitoneale bloedingen kunnen leiden tot het teken van Cullen (Cullen sign; ecchymose rond de navel) of het teken van Grey Turner (Grey Turner sign; ecchymose in de flanken) 2.

Classificatie van Ernst Klinische Criteria en Kenmerken
Milde acute pancreatitis (Mild Acute Pancreatitis) Geen orgaanfalen en geen lokale of systemische complicaties.
Matig ernstige acute pancreatitis (Moderately Severe Acute Pancreatitis) Tijdelijk orgaanfalen (<48 uur) en/of lokale complicaties zoals acute peripancreatische vochtophoping, een pancreaspsuedocyste, acute necrotiserende collectie of afgekapte necrose (walled-off necrosis) 1.
Ernstige acute pancreatitis (Severe Acute Pancreatitis) Aanhoudend orgaanfalen (>48 uur) van de ademhaling, de bloedsomloop of de nieren (Modified Marshall-score ≥2) 1.

Behandeling en Verpleegkundige Zorg

  • Doelgerichte vochtresuscitatie (Goal-Directed Fluid Resuscitation): toediening van gebalanceerde kristalloïden (Ringer-lactaatoplossing heeft de voorkeur boven 0,9%-fysiologisch zout) in gecontroleerde doseringen om een diurese van >0,5 mL/kg/uur te handhaven 2.

  • Vroege enterale voeding (Early Enteral Nutrition): het starten van orale voeding of sondevoeding (via neus-maagsonde of neus-jejunumsonde) binnen 24 tot 48 uur beschermt de darmbarrière en vermindert bacteriële translocatie; profylactische antibiotica worden niet aanbevolen bij steriele necrose 1,2.

  • Biliaire decompressie (Biliary Decompressions): spoed-ERCP binnen 24 uur bij gelijktijdige acute cholangitis; tevens wordt een laparoscopische cholecystectomie (galblaasverwijdering) idealiter nog tijdens dezelfde ziekenhuisopname verricht bij milde galsteenpancreatitis 1,2.