Diabetische ketoacidose (Diabetic ketoacidosis, DKA) is een acute, levensbedreigende metabole noodsituatie die gekenmerkt wordt door de biochemische triade van hyperglykemie, ketonemie en metabole acidose met een verhoogde anionen-gap (High Anion Gap Metabolic Acidosis) als gevolg van een absoluut of relatief insulinetekort en een overmaat aan contra-regulerende hormonen 1,2.

Behandelingsstroomdiagram voor diabetische ketoacidose (Diabetic ketoacidosis) 1 Vochtresuscitatie (Fluid Resuscitation) Herstel circulerend volume met 0,9% natriumchloride (gemiddeld tekort 100 ml/kg) 2 Kaliumbeheer (Potassium Management) Controleer serumkalium; start geen insuline als K+ <3,5 mmol/L, voeg 40 mmol/L KCl toe bij 3,5–5,5 mmol/L 3 Vaste insuline-infusie (Fixed-Rate Insulin Infusion) Dien oplosbare humane insuline toe met 0,1 eenheden/kg/uur en handhaaf de basale insuline 4 Glucose-toevoeging (Glucose Supplementation) Voeg 10% intraveneuze glucose toe zodra de bloedglucose daalt tot onder 14,0 mmol/L

Diagnostische criteria (UK JBDS-richtlijnen)

Alle drie de criteria moeten aanwezig zijn om de diagnose DKA te stellen 1:

  • ketonemie (ketonaemia): bloed beta-hydroxybutyraat ≥3,0 mmol/L (of significante ketonurie >2+ op standaard urine-teststrips)

  • hyperglykemie (hyperglycaemia): bloedglucose >11,0 mmol/L (200 mg/dL) of bekende diabetes mellitus (let op: euglycemische DKA komt voor bij het gebruik van SGLT2-remmers (SGLT2 inhibitors) en tijdens de zwangerschap) 1,2

  • acidemie (acidaemia): veneus bicarbonaat (HCO3-) <15,0 mmol/L en/of veneuze pH <7,3

Klinische presentatie

  • polyurie, polydipsie, ernstige dehydratie, misselijkheid, braken en gegeneraliseerde buikpijn

  • Kussmaul-ademhaling (Kussmaul respiration) (diepe, zuchtende hyperventilatie als compensatie voor de metabole acidose) en een zoete acetonademgeur ("perendruppels")

Bemanagement en verpleegkundige zorg (UK JBDS-protocol)

De behandeling is gericht op vloeistofresuscitatie, correctie van elektrolytenstoornissen en het verlagen van de bloedglucose en ketonenconcentratie via insulinetoediening.

Behandelingscomponent Klinische actie en verpleegkundige parameters
1. Vloeistofresuscitatie (Fluid Resuscitation) Herstel het circulerend volume met 0,9% natriumchloride (0.9% sodium chloride; gemiddeld tekort 100 ml/kg). Zodra de bloedglucose daalt tot onder 14,0 mmol/L, wordt 10% intraveneuze glucose toegevoegd aan 125 ml/uur naast de 0,9% NaCl, zodat de vaste insuline-infusie kan worden voortgezet voor de klaring van ketonen 1.
2. Vaste intraveneuze insuline-infusie (Fixed-Rate IV Insulin Infusion, FRIII) Dien oplosbare humane insuline toe in een dosering van 0,1 eenheden/kg/uur. Continueer de gebruikelijke langwerkende basale insuline subcutaan zoals voorgeschreven 1,2.
3. Kaliumsuppletie (Potassium Replacement) Insuline verplaatst kalium intracellulair. Sla kalium over als het serum-K+ >5,5 mmol/L is; voeg 40 mmol/L KCl toe als het serum-K+ tussen 3,5 en 5,5 mmol/L ligt; stel insuline uit als het initiële K+ <3,5 mmol/L is tot dit gecorrigeerd is 1.

Bedside monitoring en observatiepunten

  • Vitale functies: Continue monitoring van hartslag, bloeddruk, ademhalingstrequentie en zuurstofsaturatie. Voer elk uur neurologische controles uit (Glasgow Coma Scale, GCS) om vroege tekenen van hersenoedeem op te sporen.

  • Vochtbalans: Leg een blaaskatheter in bij bewuste of hemodynamisch instabiele patiënten om de diurese nauwkeurig te bewonderen (streefdoel >0,5 ml/kg/uur).

  • Laboratoriumcontrole: Bepaal elk uur de capillaire bloedglucose en om de 2 à 4 uur veneuze bloedgassen (VBG) en elektrolyten (met name natrium, kalium en bicarbonaat) totdat de acidose is hersteld.

Zie ook