Pre-eclampsia (Pre-eclampsia) is een zwangerschapspecifieke, multisystemische hypertensieve aandoening die wordt gedefinieerd door nieuwe hypertensie (systolische bloeddruk ≥140 mmHg en/of diastolische bloeddruk ≥90 mmHg gemeten op twee momenten met ten minste 4 uur tussenpoos) die ontstaat na een zwangerschapsduur van 20 weken, vergezeld van significante proteïnurie of disfunctie van moederlijke eindorganen of de uteroplacentaire eenheid ^1,2. Eclampsie (Eclampsia) wordt gedefinieerd door het optreden van nieuwe, gegeneraliseerde tonisch-clonische insulten of coma bij een patiënt met pre-eclampsia die niet kunnen worden toegeschreven aan een andere neurologische oorzaak ^1,2.

1. Etiologie en risicofactoren (NICE NG133 / ACOG)

• Hoogrisicofactoren (≥1 factor is een indicatie voor laaggedoseerde aspirine 75–150 mg daags vanaf 12 weken) ^1,2:
  • Hypertensieve aandoening tijdens een eerdere zwangerschap (eerdere pre-eclampsia of het HELLP-syndroom).
  • Chronische nierziekte (Chronic Kidney Disease [CKD]), chronische hypertensie, of diabetes mellitus type 1 of type 2.
  • Automuunziekten: systemische lupus erythematosus (Systemic Lupus Erythematosus [SLE]) of het antifosfolipidensyndroom (Antiphospholipid Syndrome [APS]).
• Matige risicofactoren (≥2 factoren zijn een indicatie voor laaggedoseerde aspirine vanaf 12 weken):
  • Nullipariteit (eerste zwangerschap), moederlijke leeftijd ≥40 jaar, een zwangerschapsinterval van meer dan 10 jaar, een BMI vóór de zwangerschap van ≥35 kg/m², een familieanamnese van pre-eclampsia, of een meerlingzwangerschap (tweeling of drieling).
  • Opmerking: Een complete molaire zwangerschap (Hydatidiform Mole) kan ernstige pre-eclampsia veroorzaken vóór een zwangerschapsduur van 20 weken.

2. Pathofysiologie

Bij een normale placentatie invaderen foetale extravilleuze cytotrofablasten de spiraalarteriën in de decidua en het myometrium van de moeder, waarbij ze de musculo-elastische media vervangen om vaten met een hoge capaciteit en lage weerstand te vormen. Bij pre-eclampsia blijft deze trofoblastinvasie onvolledig, waardoor de spiraalarteriën smal en vasoactief blijven. Dit leidt tot placentaire hypoxie en de afgifte van anti-angiogene factoren — in het bijzonder soluble fms-like tyrosine kinase-1 (sFlt-1) en soluble endoglin (sEng) — die vasculaire endotheliale groeipFACTOR (VEGF) en placentaire groeipFACTOR (PlGF) neutraliseren. Het resultaat is systemische moederlijke endotheeldisfunctie, vasoconstrictie, capillaire lekkage, bloedplaatjesactivatie en glomerulaire endoteliose ^1,2.

3. Klinische presentatie en ernstige kenmerken

• Milde tot matige pre-eclampsia: vaak asymptomatisch en wordt ontdekt bij routinematige prenatale screening van de bloeddruk en urine-dipsticks.
• Pre-eclampsia met ernstige kenmerken (alarmsignalen voor dreigende eclampsie) ^1,2:
  • Ernstige hypertensie: systolische bloeddruk ≥160 mmHg of diastolische bloeddruk ≥110 mmHg.
  • Neurologische verschijnselen (cerebrale vasoconstrictie en oedeem): aanhoudende ernstige frontale of occipitale hoofdpijn die niet reageert op analgetica, visuele scotomen, fotopsie (flitsende lichten) of corticale blindheid (Posterior Reversible Encephalopathy Syndrome [PRES]), hyperreflexie en enkelclonus (≥3 slagen).
  • Hepatische verschijnselen: hevige pijn in de rechter bovenbuik of epigastrische pijn als gevolg van rek van het kapsel van Glisson door periportale bloedingen of een subcapsulair leverhematoom.
  • Cardiorespiratoire verschijnselen: acuut longoedeem (als gevolg van capillaire lekkage en een hoge afterload — beperk intraveneuze vochttoediening altijd tot ≤80 mL/uur!).

4. Diagnostisch onderzoek en interpretatie

5. Differentiële diagnose

6. Behandeling en beleid (NICE NG133 / ACOG / WHO)

• 1. Antihypertensieve therapie (streefbloeddruk ≤135/85 mmHg) ^1,2:
  • Standaard orale therapie (bloeddruk 140/90 tot 159/109 mmHg):
    • Eerste keus: oraal labetalol (100–200 mg tweemaal tot driemaal daags; gecontra-indiceerd bij astma).
    • Tweede keus: nifedipine met gereguleerde afgifte (MR) (10–20 mg tweemaal daags) of methyldopa (250–500 mg driemaal daags).
  • Acute ernstige hypertensieve crisis (bloeddruk ≥160/110 mmHg — obstetrisch spoedgeval ter voorkoming van een hersenbloeding bij de moeder):
    • Oraal nifedipine (10–20 mg) OF intraveneus labetalol (20 mg IV bolusinjectie over 2 minuten, op te hogen tot 40 mg of 80 mg elke 10 minuten of als continu infuus) OF intraveneus hydralazine (5–10 mg IV bolusinjectie na een infuusbelasting van 250–500 mL kristalloïden).
• 2. Aanvalsprofylaxe en behandeling van eclampsie — magnesiumsulfaat (Collaborative Eclampsia Trial / Magpie Trial) ^1,2:
  • Doseringsschema (Zuspan-schema): 4 g IV oplaaddosis langzaam toegediend over 15–20 minuten, gevolgd door een continu onderhoudsinfuus van 1 g/uur IV gedurende 24 uur na het laatste insult of na de bevalling.
  • Terugkerend eclamptisch insult onder magnesiumsulfaat: dien een extra bolus van 2 g IV magnesiumsulfaat toe over 5 minuten.
  • Strikte vochtbeperking: beperk de totale inname van intraveneus en oraal vocht tot 80 mL/uur (of 1 mL/kg/uur) om levensbedreigend longoedeem te voorkomen.
• 3. Tijdstip van de bevalling (definitieve genezing):
  • Pre-eclampsia zonder ernstige kenmerken: afwachtend beleid met tweewekelijkse laboratoriumcontroles bij de moeder en foetale bewaking tot een zwangerschapsduur van 37+0 weken, waarna de baring wordt ingeleid.
  • Pre-eclampsia met ernstige kenmerken / eclampsie / HELLP-syndroom: beval bij een zwangerschapsduur van ≥34+0 weken (of onmiddellijk bij elke zwangerschapsduur in geval van maternale eclampsie, longoedeem, placentablosloting, diffuse intravasale stolling [DIC], therapieresistente hypertensie of een niet-geruststellende foetale conditie na initiële stabilisatie van de moeder). Dien prenatale corticosteroïden toe (betamethason 12 mg intramusculair, tweemaal met een tussenpoos van 24 uur) voor foetale longrijping indien de zwangerschapsduur <34 weken is.