Sgarbossa-criteria (Sgarbossa Criteria) vormen een klinisch scoringssysteem dat is ontwikkeld om de diagnostiek van een acuut myocardinfarct (Acute Myocardial Infarction - MI) te verbeteren bij patiënten met een pre-bestaand of nieuw linkerbundeltakblok (Left Bundle Branch Block - LBBB) 1,3. Een linkerbundeltakblok vervormt de typische ST-segmentveranderingen die gewoonlijk bij een ST-elevatiemyocardinfarct (STEMI) optreden, waardoor de herkenning op het elektrocardiogram (ECG) aanzienlijk wordt bemoeilijkt. Het algoritme kent punten toe op basis van specifieke ST-segment- en T-topafwijkingen, met als doel patiënten te identificeren die ondanks het LBBB-patroon toch een acuut infarct doormaken 1,3. Een hogere score verhoogt de klinische verdenking en stuurt de spoedbehandeling, zoals het inzetten van reperfusietherapie 1,3,5.
Epidemiologie (Epidemiology)
De prevalentie van een linkerbundeltakblok (Left Bundle Branch Block - LBBB) in de algemene bevolking neemt toe met de leeftijd en is sterk gecorreleerd met onderliggende cardiovasculaire aandoeningen. De historische GUSTO-1 studie (Global Utilization of Streptokinase and Tissue Plasminogen Activator for Occluded Coronary Arteries), die de gegevens leverde voor de oorspronkelijke Sgarbossa-criteria, omvatte patiënten met LBBB en een klinische verdenking op een myocardinfarct 1. Hoewel de exacte incidentie van MI bij alle patiënten met LBBB varieert, komt LBBB voor bij ongeveer 10% tot 20% van de patiënten die zich presenteren met een acuut myocardinfarct 1,5.
Etiologie (Aetiology)
Primaire oorzaken en uitlokkende factoren: De Sgarbossa-criteria zelf zijn diagnostische criteria en geen op zichzelf staande ziekte. Ze worden toegepast bij patiënten met symptomen die passen bij ischemie en een LBBB op het ECG. De onderliggende pathologische oorzaak van het myocardinfarct is doorgaans een acute kransslagaderocclusie (coronairtrombotische afsluiting), waarbij het linkerbundeltakblok ofwel chronisch aanwezig was ofwel acuut is ontstaan tijdens het ischemische insult 1.
Secundaire associaties en risicofactoren: Een linkerbundeltakblok (Left Bundle Branch Block - LBBB) is nauw verbonden met structurele hartaandoeningen zoals arteriële hypertensie, onderlig coronairlijden (Coronary Artery Disease - CAD), cardiomyopathie en klepgebreken. Deze cardiale comorbiditeiten fungeren als gezamenlijke risicofactoren voor zowel geleidingsstoornissen als coronaire insufficiëntie 1.
Pathofysiologie (Pathophysiology)
De onderliggende pathofysiologie berust op het samenspel van ischemische ST-segmentverschuivingen (elevatie of depressie) en de intrinsieke depolarisatiestoornis van een linkerbundeltakblok (Left Bundle Branch Block - LBBB). Een LBBB veroorzaakt een breed QRS-complex (≥120 ms) met secundaire afwijkingen in het ST-segment en de T-top, die normaal gesproken in tegengestelde richting van het hoofdvector van het QRS-complex verlopen (gepaste discordantie). De Sgarbossa-criteria maken het mogelijk om pathologische, ischemie-geïnduceerde afwijkingen te onderscheiden van deze niet-ishemische geleidingsafwijkingen. Het algoritme kijkt naar J-puntdexters en beoordeelt of de ST-deviatie concordant (in dezelfde richting als het QRS-complex) of excessief discordant is ten opzichte van de QRS-as 1.
Klinische presentatie (Clinical Presentation)
Typische symptomen: Patiënten presenteren zich doorgaans met klachten die passen bij een acuut coronair syndroom (Acute Coronary Syndrome - ACS), waaronder retrosternale drukkende pijn op de borst, kortademigheid (dyspneu), misselijkheid, braken of hevig transpireren (diaforese). De aanwezigheid van LBBB compliceert de klinische en elektrocardiografische beoordeling aanzienlijk 1,5.
Fysische diagnosetekens: Lichamelijk onderzoek kan aspecifiek zijn of tekenen vertonen van acute hartfalen (zoals crepiteren over de longen of perifeer oedeem), hypotensie of hartritmestoornissen. Het linkerbundeltakblok op zich veroorzaakt geen specifieke lichamelijke afwijkingen los van de onderliggende hartziekte 1.
Onderzoek (Investigations)
Bedside & Laboratorium (Bedside & Laboratory Studies)
Diagnostische tests: Het primaire en meest urgente onderzoek is de 12-kanaals elektrocardiografie (12-Lead ECG), beoordeeld volgens de Sgarbossa-criteria. Daarnaast zijn cardiale biomarkers (zoals hoog-sensitieve troponine) essentieel om myocardiale celbeschadiging aan te tonen, hoewel troponines bij een chronisch LBBB basaal verhoogd kunnen zijn zonder acuut infarct. Seriële ECG's en opeenvolgende troponinebepalingen worden standaard ingezet 1,5.
Beeldvorming & Speciale Onderzoeken (Imaging & Special Investigations)
Cardiale beeldvorming: Echocardiografie kan worden verricht om de systolische linkerventrikelfunctie te evalueren en regionale wandbewegingsstoornissen (regional wall motion abnormalities) op te sporen die passen bij een infarct. Coronaire angiografie (hartkatheterisatie) is de gouden standaard en definitieve onderzoeksmethode om een obstructie in de kransslagaders aan te tonen 1,5.
| Sgarbossa-criterium / Parameter | Klinische Interpretatie & Weging |
|---|---|
| Concordante ST-elevatie (≥1 mm in afleidingen met positief QRS) |
Score: 5 punten. Hoge specificiteit (90-98%) voor een acuut myocardinfarct (Acute Myocardial Infarction - MI). |
| Concordante ST-depressie (≥1 mm in afleidingen V1 tot V3) |
Score: 3 punten. Duidt op subendocardiale ischemie of posterieur infarct in het kader van LBBB. |
| Excessief discordante ST-elevatie (≥5 mm in afleidingen met negatief QRS) |
Score: 2 punten (Origineel). Vervangen of verfijnd in de Smith-modificatie door een ratio ≤ -0,25. |
| Smith-gemodificeerde Discordante Ratio (STE/S-golf ratio ≤ -0,25) |
Score: Vervangt criterium 3. Biedt een hogere sensitiviteit voor het detecteren van een acute kransslagaderocclusie bij LBBB. |
Behandeling (Management)
Acute en eerstelijnsbehandeling: De therapeutische strategie hangt af van de totale Sgarbossa-score, de klinische presentatie en de hemodynamische stabiliteit. Een score van 3 punten of hoger geldt als een STEMI-equivalent en vereist onmiddellijke activering van het primaire percutane coroniaire interventie (Primary PCI) protocol 1,3,5. De initiële verpleegkundige en medische opvang omvat continue telemetriebewaking, nauwgezette bewaking van de vitale functies (bloeddruk, hartfrequentie, zuurstofsaturatie), zuurstoftoediening bij een saturatie onder 90%, en het toedienen van acetylsalicylzuur (Aspirine) in een dosering van 160–325 mg oraal. Patiënten worden in een comfortabele halfzittende positie (Fowler-houding) geplaatst om de ademarbeid te verlichten bij tekenen van dreigend hartfalen 1,5.
Definitieve en langetermijnbehandeling: Na spoedverwijzing voor coronairangiografie volgt percutane revascularisatie (PCI) of eventueel coronaire bypasschirurgie (CABG). De secundaire preventie op lange termijn omvat het instellen op dubbele plaatjesremming (Dual Antiplatelet Therapy - DAPT), statines, angiotensine-converterend-enzymremmers (ACE-remmers) of angiotensine-receptorblokkers (ARBs), en bètablokkers, evenals leefstijlaanpassingen en optimale behandeling van risicofactoren 1,5.
Differentiële diagnose (Differential Diagnosis)
Acuut myocardinfarct zonder linkerbundeltakblok (Acute Myocardial Infarction without LBBB): Kenmerkt zich door een normaal QRS-complex of andere geleidingsafwijkingen waarbij klassieke STEMI- of NSTEMI-criteria direct toepasbaar zijn. Sgarbossa-criteria zijn specifiek gevalideerd voor de setting *met* LBBB.
Chronisch linkerbundeltakblok (Chronic Left Bundle Branch Block): Ongecompliceerd chronisch LBBB veroorzaakt eveneens secundaire ST-T-afwijkingen die op ischemie lijken. Het doel van de Sgarbossa-criteria is nu juist om een acuut infarct te onderscheiden van deze stabiele, chronische afwijkingen.
Ventriculair gepast ritme (Ventricular Paced Rhythm): Patiënten met een pacemaker en ventriculaire pacing vertonen een ECG-morfologie die sterk lijkt op LBBB. De Sgarbossa-criteria zijn in latere studies eveneens onderzocht voor deze patiëntengroep 4.
Prognose en complicaties (Prognosis & Complications)
Een acuut myocardinfarct in de aanwezigheid van een linkerbundeltakblok (Left Bundle Branch Block - LBBB) gaat gepaard met een aanzienlijk hoger risico op morbiditeit en mortaliteit dan een infarct zonder geleidingsstoornis, vaak door een vertraagde herkenning en uitgestelde reperfusie 1,5. Mogelijke complicaties omvatten acuut hartfalen, ernstige ritmestoornissen, cardiogene sjok en sterfte. Het tijdig toepassen van diagnostische beslissingshulpen zoals de Sgarbossa-criteria is cruciaal om de prognose door snelle interventie te verbeteren.
