กลุ่มอาการดรสเลอร์ (Dressler syndrome) หรือที่จัดเป็นกลุ่มอาการอักเสบหลังการบาดเจ็บของหัวใจ (Postcardiac injury syndrome: PCIS) ${1,2}$ คือภาวะเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบชนิดหนึ่งที่มีกลไกเกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกัน (Autoimmune response) มักเกิดขึ้นในช่วง 2 ถึง 10 สัปดาห์หลังจากเกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตาย (Myocardial Infarction) หรือผ่านการผ่าตัดหัวใจ ${1}$ ลักษณะสำคัญคือมีการอักเสบของเยื่อหุ้มหัวใจ (Pericardium) ซึ่งมักพบร่วมกับภาวะน้ำในช่องเยื่อหุ้มปอด (Pleural effusion) การวินิจฉัยและการรักษาอย่างทันท่วงทีมีความสำคัญอย่างยิ่งเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น ภาวะหัวใจถูกบีบรัดจากน้ำในช่องเยื่อหุ้มหัวใจ (Cardiac tamponade) หรือภาวะเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบเรื้อรังแบบรัดรึง (Constrictive pericarditis) ${1}$
ระบาดวิทยา
อุบัติการณ์ของกลุ่มอาการดรสเลอร์ (Dressler syndrome) ลดลงอย่างมากในยุคปัจจุบันที่มีการรักษาเพื่อเปิดหลอดเลือดหัวใจอย่างรวดเร็ว (Reperfusion therapy) ${1}$ แม้ในอดีตจะเคยพบได้ถึงร้อยละ 5 ของผู้ป่วยกล้ามเนื้อหัวใจตาย แต่ตัวเลขปัจจุบันประเมินว่ามีความชุกต่ำกว่าร้อยละ 1 ${1}$ อย่างไรก็ตาม ภาวะนี้ยังคงสามารถเกิดขึ้นได้หลังจากการบาดเจ็บต่อหัวใจทุกรูปแบบ ไม่ว่าจะเป็นกล้ามเนื้อหัวใจตาย การผ่าตัดทำทางเบี่ยงหลอดเลือดหัวใจ (Coronary Artery Bypass Grafting: CABG) การสวนหัวใจเพื่อขยายหลอดเลือด (Percutaneous Coronary Intervention: PCI) หรือแม้แต่การบาดเจ็บที่หน้าอกจากอุบัติเหตุ ${1,2}$
สาเหตุและปัจจัยกระตุ้น
สาเหตุหลักและตัวกระตุ้น (Primary causes / triggers): ตัวกระตุ้นหลักคือการบาดเจ็บต่อเนื้อเยื่อหัวใจ โดยเฉพาะภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน (โดยเฉพาะชนิดที่มีการอักเสบเป็นบริเวณกว้างบริเวณผนังหัวใจด้านหน้า) ${1}$ และการผ่าตัดหัวใจแบบเปิด (เช่น CABG) ${1,2}$ นอกจากนี้ยังพบได้หลังการทำ PCI การใส่เครื่องมือแพทย์ในหัวใจ และการกระแทกที่หน้าอกอย่างรุนแรง ${1,2}$
ปัจจัยร่วมและความเสี่ยง (Secondary associations / risk factors): แม้กลไกความไวรับเฉพาะบุคคลจะยังไม่เป็นที่เข้าใจแน่ชัด แต่ปัจจัยที่อาจเพิ่มความเสี่ยงได้แก่ขนาดเนื้อเยื่อหัวใจที่ตายและระดับความรุนแรงของการบาดเจ็บจากการผ่าตัด ${1}$ ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้กับผู้ป่วยทุกเพศทุกวัยที่มีประวัติการบาดเจ็บต่อหัวใจที่เข้าเกณฑ์ ${1}$
พยาธิสรีรวิทยา
กลุ่มอาการดรสเลอร์ (Dressler syndrome) เชื่อว่าเกิดจากปฏิกิริยาทางภูมิคุ้มกัน (Autoimmune phenomenon) ${1,2}$ ภายหลังการบาดเจ็บของหัวใจ โปรตีนแอนติเจนภายในกล้ามเนื้อหัวใจ (เช่น แอคตินและไมโอซิน) จะถูกปล่อยออกมาและกระตุ้นระบบภูมิคุ้มกันของร่างกาย ${1,2}$ ส่งผลให้เกิดการอักเสบตามมาที่เยื่อหุ้มหัวใจและเยื่อหุ้มปอด กระบวนการอักเสบนี้เกี่ยวข้องกับภูมิคุ้มกันชนิดทีเซลล์ (T-cell mediated immunity) และการสร้างสารภูมิต้านทานเนื้อเยื่อตนเอง (Autoantibodies) ${1,2}$
ลักษณะทางคลินิก
อาการแสดง (Presenting symptoms): อาการมักปรากฏขึ้นในช่วงหลายสัปดาห์หลังเหตุการณ์ทางหัวใจ ${1}$ อาการสำคัญได้แก่ มีไข้ต่ำๆ ร่วมกับอาการเจ็บหน้าอกแบบเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ (Sharp, pleuritic chest pain) ซึ่งอาการเจ็บจะบรรเทาลงเมื่อผู้ป่วยนั่งตัวตรงและโน้มตัวไปข้างหน้า ${1}$ อาการเจ็บอาจร้าวไปที่ไหล่ซ้ายหรือแขนซ้าย ${1}$ ผู้ป่วยบางรายอาจมีอาการหายใจลำบาก (Dyspnoea) หรือใจสั่นคล้ายกับภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายซ้ำ ${1}$
อาการแสดงจากการตรวจร่างกาย (Physical examination signs): อาจตรวจพบเสียงเสียดสีเยื่อหุ้มหัวใจ (Pericardial friction rub) ซึ่งอาจเกิดขึ้นเพียงชั่วคราว ${1}$ หากมีปริมาณน้ำในเยื่อหุ้มหัวใจมาก อาจพบสัญญาณชีพผิดปกติเช่นชีพจรสลับ (Pulsus paradoxus) หรืออาการคอพองและหลอดเลือดดำคอโป่งพองขณะหายใจเข้า (Kussmaul's sign) ${1}$ รวมถึงอาการแสดงของภาวะหัวใจห้องล่างขวาล้มเหลว เช่น อาการบวมที่ขา หากน้ำในเยื่อหุ้มหัวใจกด ทับการทำงานของหัวใจอย่างรุนแรง ${1}$
การตรวจวินิจฉัย
การตรวจข้างเตียงและห้องปฏิบัติการ
การตรวจเลือดและประเมินข้างเตียง (Laboratory / bedside studies): ผลตรวจเลือดมักพบระดับสารบ่งชี้การอักเสบสูงขึ้น ได้แก่ อัตราการตกตะกอนของเม็ดเลือดแดง (ESR) และโปรตีนซีรีแอคทีฟ (CRP) ${1}$ ระดับเอนไซม์หัวใจ (Troponin) มักอยู่ในเกณฑ์ปกติ ซึ่งช่วยแยกโรคออกจากภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายซ้ำ ${1}$ การตรวจความสมบูรณ์ของเม็ดเลือด (CBC) อาจพบเม็ดเลือดขาวสูงขึ้น ${1}$
การตรวจทางภาพถ่ายและพิเศษ
การตรวจทางภาพถ่ายและผู้เชี่ยวชาญ (Imaging / specialist studies): คลื่นไฟฟ้าหัวใจ (ECG) อาจแสดงภาพการยกตัวของช่วง ST-segment แบบกระจายตัวและ PR-segment depressed คล้ายภาวะเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบเฉียบพลัน แต่ไม่มีการเปลี่ยนแปลงแบบตรงกันข้าม (Reciprocal changes) ${1}$ การถ่ายภาพรังสีทรวงอกอาจพบเงาหัวใจโตขึ้นจากภาวะน้ำในช่องเยื่อหุ้มหัวใจ ${1}$ การตรวจคลื่นเสียงความถี่สูงหัวใจ (Echocardiography) ถือเป็นการตรวจสำคัญที่สุดในการยืนยันปริมาณน้ำในช่องเยื่อหุ้มหัวใจและประเมินสัญญาณของภาวะหัวใจถูกบีบรัด (Cardiac tamponade) ${1}$
| หัวข้อการประเมิน / การรักษา | รายละเอียดทางคลินิก (Clinical Details) |
|---|---|
| ช่วงเวลาที่เกิดโรค (Timing) | เกิดขึ้น 2–10 สัปดาห์หลังกล้ามเนื้อหัวใจตายหรือผ่าตัดหัวใจ ${1}$ |
| การรักษาลำดับแรก (First-Line Management) | High-dose Aspirin (750–1000 มก. ทุก 8 ชม. นาน 1-2 สัปดาห์) + Colchicine (0.5 มก. วันละ 2 ครั้ง นาน 3 เดือน) ${1,2}$ |
| การดูแลและติดตามอาการ (Nursing Monitoring) | ติดตามสัญญาณชีพ, สังเกตอาการเจ็บหน้าอก, ระวังภาวะน้ำในช่องเยื่อหุ้มหัวใจกดทับหัวใจ, และประเมินอาการข้างเคียงจากยา ${1}$ |
| ข้อควรระวังสำคัญ (Critical Precautions) | หลีกเลี่ยง NSAIDs ชนิดอื่นและสเตียรอยด์ เนื่องจากทำให้แผลกล้ามเนื้อหัวใจสมานตัวช้าและเสี่ยงผนังหัวใจฉีกขาด ${1,2}$ |
การจัดการและการรักษา
การรักษาเฉียบพลันและลำดับแรก (Acute / first-line management): เป้าหมายหลักคือการบรรเทาอาการและลดการอักเสบ ${1,2}$ การรักษาลำดับแรกประกอบด้วยยาต้านการอักเสบที่ไม่ใช่สเตียรอยด์ (NSAIDs) โดยเลือกใช้แอสไพรินขนาดสูง (High-dose Aspirin) ${1,2}$ พร้อมทั้งให้ยาโคลชิซีน (Colchicine) ร่วมด้วยเพื่อช่วยให้อาการหายเร็วขึ้นและลดอัตราการกลับเป็นซ้ำ ${1,2}$
การรักษาจำเพาะและระยะยาว (Definitive / long-term management): ในกรณีที่อาการรุนแรงมาก ไม่ตอบสนองต่อยา NSAIDs หรือมีภาวะน้ำในช่องเยื่อหุ้มหัวใจกลับเป็นซ้ำที่ต้องเจาะระบายออกซ้ำๆ อาจพิจารณาใช้กลุ่มยาสเตียรอยด์ (เช่น Prednisone) ภายหลังจากการตัดประเด็นการติดเชื้อออกแล้ว ${1,2}$ สำหรับผู้ป่วยในกลุ่มเสี่ยงสูงหลังผ่าตัดหัวใจ อาจพิจารณาให้โคลชิซีนเพื่อป้องกันโรค ${1,2}$
โรควินิจฉัยแยกโรค
ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน (Acute Myocardial Infarction): แยกได้จากระยะเวลาที่เกิดขึ้น (เกิดขึ้นหลายสัปดาห์หลังภาวะหัวใจตาย เทียบกับเหตุการณ์เฉียบพลัน), ลักษณะ ECG (ST ยกตัวแบบกระจายตัว ไม่มี reciprocal depression) และระดับเอนไซม์หัวใจที่มักปกติในกลุ่มอาการดรสเลอร์ ${1}$
ภาวะเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบเฉียบพลัน (Acute Pericarditis): แม้จะมีอาการคล้ายกัน (เจ็บหน้าอก, เสียงเสียดสี, ECG ผิดปกติ) แต่กลุ่มอาการดรสเลอร์เกิดขึ้นเฉพาะหลังจากเกิดการบาดเจ็บต่อหัวใจ มักพบปริมาณน้ำร่วมกับน้ำในเยื่อหุ้มปอดมากกว่า และเกิดในช่วงเวลาที่ช้ากว่า ${1}$
ภาวะหัวใจถูกบีบรัด (Cardiac Tamponade): เป็นภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นได้จากปริมาณน้ำที่มากในกลุ่มอาการดรสเลอร์ ${1}$
พยากรณ์โรคและภาวะแทรกซ้อน
ผู้ป่วยส่วนใหญ่มีพยากรณ์โรคที่ดีหากได้รับการรักษาอย่างเหมาะสม ${1,2}$ ภาวะแทรกซ้อนที่อาจพบได้ ได้แก่ การกลับเป็นซ้ำของเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ, การดำเนินโรคไปเป็นภาวะเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบเรื้อรังแบบรัดรึง (พบได้น้อย), และภาวะหัวใจถูกบีบรัด ${1,2}$ ผู้ป่วยจำเป็นต้องได้รับการติดตามอาการในระยะยาว โดยเฉพาะหากมีการใช้ยาสเตียรอยด์ ${1,2}$
หัวข้อที่เกี่ยวข้อง
กลุ่มอาการอักเสบหลังการบาดเจ็บของหัวใจ (Post-cardiac injury syndrome) ${1,2}$
ภาวะน้ำในช่องเยื่อหุ้มหัวใจ (Pericardial effusion) ${1}$
ภาวะหัวใจถูกบีบรัด (Cardiac tamponade) ${1}$
