ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจพิการทาโกสึโบะ (Takotsubo cardiomyopathy หรือ TTS) หรือที่รู้จักกันในชื่อกลุ่มอาการหัวใจสลาย (Broken heart syndrome) และกลุ่มอาการหัวใจห้องล่างซ้ายส่วนปลายโป่งพอง (Apical ballooning syndrome) เป็นภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอ่อนแรงฉับพลันชั่วคราวโดยไม่ได้เกิดจากโรคหลอดเลือดหัวใจตีบตัน มักส่งผลกระทบต่อส่วนปลายของหัวใจห้องล่างซ้าย (Left ventricular apex)1, 2, 3, 4, 5 ภาวะนี้มักถูกกระตุ้นโดยเหตุการณ์ที่สร้างความเครียดทางร่างกายหรืออารมณ์อย่างรุนแรง1, 2, 3, 4, 5
วิทยาการระบาด (Epidemiology)
ภาวะนี้พบได้ทั่วโลกและคิดเป็นประมาณร้อยละ 2 ของผู้ป่วยที่มาด้วยอาการคล้ายกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน1 โรคนี้พบบ่อยที่สุดในผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน1, 4 และมีรายงานอุบัติการณ์ที่เพิ่มสูงขึ้นในช่วงการแพร่ระบาดของโรคโควิด-194
สาเหตุและปัจจัยกระตุ้น (Aetiology)
ภาวะทาโกสึโบะมักมีสาเหตุจากความเครียดเฉียบพลัน แบ่งเป็นความเครียดทางกาย (เช่น ภาวะติดเชื้อในกระแสเลือด ภาวะเลือดออกมาก การผ่าตัดใหญ่ หรืออาการหอบหืดกำเริบ) และความเครียดทางอารมณ์ (เช่น การสูญเสียบุคคลอันเป็นที่รัก การหย่าร้าง หรือการตกงาน)1, 2, 3, 4, 5 อย่างไรก็ตาม ผู้ป่วยประมาณหนึ่งในสามไม่พบสิ่งกระตุ้นที่ชัดเจน1, 3, 4 นอกจากนี้ยังพบความสัมพันธ์กับโรคต่อมไร้ท่อบางชนิด เช่น เนื้องอกต่อมหมวกไต (Pheochromocytoma) และภาวะต่อม thyroid ทำงานเกิน (Thyrotoxicosis)1, 4
พยาธิสรีรวิทยา (Pathophysiology)
กลไกที่แน่ชัดยังไม่เป็นที่เข้าใจอย่างสมบูรณ์ แต่เชื่อว่าการหลั่งของสารสื่อประสาทและฮอร์โมนกลุ่มคาเทโคลามีน (Catecholamine surge) เช่น อะดรีนาลีนและนอร์อะดรีนาลีน ในปริมาณมากเป็นกลไกหลัก1, 2, 3, 4 การหลั่งที่มากเกินไปนี้ส่งผลให้เกิดพิษต่อกล้ามเนื้อหัวใจโดยตรงทำให้เกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจมึนงง (Myocardial stunning) การหดเกร็งของหลอดเลือดหัวใจขนาดเล็ก และความผิดปกติของการทำงานของหลอดเลือดฝอย2, 3, 4 ส่งผลให้ผนังหัวใจส่วนปลายโป่งพองร่วมกับการบีบตัวที่รุนแรงผิดปกติบริเวณโคนหัวใจ1, 2, 3, 4, 5
ลักษณะทางคลินิก (Clinical Presentation)
อาการแสดงของผู้ป่วยจะเลียนแบบโรคกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันอย่างมาก ได้แก่ อาการเจ็บแน่นหน้าอกและหายใจลำบาก1, 2, 3, 4, 5 ผลการตรวจคลื่นไฟฟ้าหัวใจ (Electrocardiogram: ECG) มักพบความผิดปกติ เช่น การยกขึ้นของส่วนเอสที (ST-segment elevation) หรือคลื่นทีกลับหัว (T-wave inversion)1, 2, 3, 4, 5 การตรวจคลื่นเสียงความถี่สูงหัวใจมักพบการโป่งพองที่ส่วนปลายและค่าร้อยละของการบีบตัวของหัวใจห้องล่างซ้ายลดลง (Reduced left ventricular ejection fraction)1, 2, 3, 4, 5
| ลักษณะสำคัญ | ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจพิการทาโกสึโบะ (TTS) | โรคกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน (STEMI/NSTEMI) |
|---|---|---|
| กลุ่มประชากรหลัก | ผู้หญิงวัยหมดประจำเดือน (ร้อยละ 90) | พบได้ทุกเพศ โดยเฉพาะผู้ชายและผู้สูงอายุที่มีปัจจัยเสี่ยงหลอดเลือด |
| ปัจจัยกระตุ้น | มักมีความเครียดทางกายหรืออารมณ์รุนแรงนำมาก่อน | มักเกิดจากคราบไขมันในหลอดเลือดแตกตัวโดยไม่มีความเครียดจำเพาะ |
| ผลการฉีดสีหลอดเลือด (Coronary Angiography) | หลอดเลือดหัวใจปกติไม่มีการอุดตันที่มีนัยสำคัญ | พบการอุดตันหรือตีบตันอย่างรุนแรงของหลอดเลือดหัวใจโคโรนารี |
| การฟื้นตัวของหัวใจ | มักฟื้นตัวกลับมาเป็นปกติภายในไม่กี่วันถึงสัปดาห์1, 2, 3, 4, 5 | เนื้อเยื่อหัวใจส่วนที่ขาดเลือดอาจเกิดแผลเป็นถาวรหากไม่ได้รับการเปิดหลอดเลือดทันที |
การตรวจวินิจฉัย (Investigations)
การวินิจฉัยอาศัยการตัดโรคหลอดเลือดหัวใจตีตันออกไปโดยการฉีดสีหลอดเลือดหัวใจ (Coronary angiography) และตรวจพบความผิดปกติของการเคลื่อนไหวของผนังหัวใจห้องล่างซ้ายตามลักษณะจำเพาะ1, 2, 3, 4, 5 การตรวจอื่นๆ ได้แก่ การบันทึกคลื่นไฟฟ้าหัวใจ การตรวจสารบ่งชี้ความเสียหายของกล้ามเนื้อหัวใจ (Troponin อาจสูงขึ้นเล็กน้อยถึงปานกลาง) การทำคลื่นเสียงความถี่สูงหัวใจ การถ่ายภาพโพรงหัวใจห้องล่างซ้าย (Left ventriculogram) และการทำเอกซเรย์คลื่นแม่เหล็กไฟฟ้าหัวใจ (Cardiac MRI) เพื่อประเมินการไม่มีภาวะการติดสีช่วงท้าย (Absence of late gadolinium enhancement)2, 3, 4
การจัดการและการรักษา (Management)
การรักษาหลักเป็นการรักษาแบบประคับประคอง มุ่งเน้นการบรรเทาอาการของภาวะหัวใจล้มเหลวและป้องกันภาวะแทรกซ้อน1, 2, 3, 4, 5 การใช้ยาในกลุ่มสารยับยั้งเอนไซม์ ACE หรือตัวรับแองจิโอเทนซิน (ACE inhibitors/ARBs) และยาบล็อกเกอร์เบตา (Beta-blockers) นิยมใช้เพื่อช่วยลดการกระตุ้นจากระบบประสาทซิมพาเทติกและอาจช่วยลดอัตราการกลับเป็นซ้ำ3, 4, 5 ปัจจุบันยังไม่มีแนวทางการรักษาเฉพาะเจาะจงที่เป็นสากลสำหรับภาวะนี้4
จุดเน้นการพยาบาลและการติดตามอาการที่เตียงผู้ป่วย (Nursing & Bedside Monitoring Points)
การวินิจฉัยแยกโรค (Differential Diagnosis)
โรคหรือภาวะที่ต้องนำมาวินิจฉัยแยกโรค ได้แก่ โรคกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลันชนิดเอสทียกสูงและไม่ยกสูง (STEMI, NSTEMI) ภาวะกล้ามเนื้อหัวใจอักเสบ (Myocarditis) ภาวะเยื่อหุ้มหัวใจอักเสบ (Pericarditis) และโรคกล้ามเนื้อหัวใจชนิดอื่นๆ1, 2, 3, 4, 5
การพยากรณ์โรคและภาวะแทรกซ้อน (Prognosis & Complications)
โดยทั่วไปภาวะทาโกสึโบะสามารถหายและฟื้นตัวได้ โดยการทำงานของหัวใจห้องล่างซ้ายจะกลับสู่ปกติภายในเวลาไม่กี่วันถึงสัปดาห์1, 2, 3, 4, 5 อย่างไรก็ตาม อาจเกิดภาวะแทรกซ้อนที่รุนแรงได้ เช่น ภาวะหัวใจล้มเหลว ภาวะน้ำท่วมปอด ภาวะช็อกจากการ cardiogenic shock ภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะ และอาจถึงขั้นเสียชีวิตได้โดยเฉพาะในผู้ป่วยที่มีภาวะกระตุ้นทางร่างกายที่รุนแรง1, 2, 3, 4, 5 แม้ว่าส่วนใหญ่จะพยากรณ์โรคค่อนข้างดี แต่ก็ยังมีความเสี่ยงต่ออัตราการเจ็บป่วยและเสียชีวิตที่มีนัยสำคัญ3
ดูเพิ่มเติม (See Also)
โรคกล้ามเนื้อหัวใจตายเฉียบพลัน (Acute myocardial infarction), ภาวะหัวใจล้มเหลว (Heart failure), โรคกล้ามเนื้อหัวใจพิการ (Cardiomyopathy)
แหล่งอ้างอิงและลิขสิทธิ์ (Sources & Licence)
บทความนี้ร่างขึ้นด้วยความช่วยเหลือของปัญญาประดิษฐ์และผ่านการตรวจสอบทางคลินิก เนื้อหาบางส่วนได้รับการดัดแปลงมาจากบทความวิกิพีเดีย “Takotsubo cardiomyopathy” โดยผู้ร่วมเขียนวิกิพีเดีย เผยแพร่ภายใต้สัญญาอนุญาต CC BY-SA 4.0 ข้อเท็จจริงทางคลินิกได้รับการตรวจสอบเทียบเคียงกับเอกสารอ้างอิงจาก PubMed
