Akut perikardit (Acute pericarditis), kalbi çevreleyen zarın (perikard) akut enflamatuar sendromu olup, iskemik olmayan akut göğüs ağrısı ile acil servis başvurusunun yaklaşık %5'ini oluşturur 1,2. Tanı, Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) kriterlerine dayanarak klinik olarak konur; birinci basamak tedavide ise nüksleri önlemek amacıyla kolşisin (colchicine) ile aspirin veya nonsteroid antiinflamatuar bir ilaç (NSAİİ) kombinasyonu kullanılır 1,3.
Epidemiyoloji (Epidemiology)
Akut perikardit her yaş grubunda görülebilir, ancak en sık 16-65 yaş arasındaki erkeklerde karşımıza çıkar 1,2. Kolşisin tedavisi almadan izlenen hastaların %15-30'unda, ilk 18 ay içinde nükseden perikardit (recurrent pericarditis) gelişebilir 3.
Etyoloji (Etiology)
Gelişmiş ülkelerde olguların %80-90'ı idiyopatik veya viral kökenlidir 1,2:
Enfeksiyöz nedenler: Viral etkenler (coxsackievirus, echovirus, adenovirus, SARS-CoV-2, HIV), bakteriyel etkenler (tüberküloz perikarditi (tuberculous pericarditis) — endemik bölgelerde en sık neden), mantar enfeksiyonları.
Otoimmün ve post-kardiyak hasar: Sistemik lupus eritematozus (SLE), romatoid artrit, Dressler sendromu (Dressler syndrome) (miyokard enfarktüsü sonrası perikardit), kardiyotomi sonrası sendrom 1.
Metabolik nedenler: İleri evre kronik böbrek yetmezliğinde üremik perikardit, miksödem.
Neoplastik nedenler: Metastatik akciğer veya meme karsinomu, lenfoma.
Klinik Bulgular (Clinical Presentation)
Avrupa Kardiyoloji Derneği (ESC) kılavuzlarına göre akut perikardit tanısı koymak için aşağıdaki 4 kriterden en az 2'sinin varlığı gereklidir 1:
Perikarditik göğüs ağrısı (olguların >%85-90'ı): Trapezius kasına yayılan (frenik sinir aracılığıyla), dik oturmakla ve öne eğilmekle azalan keskin, plöretik retrosternal ağrı.
Perikardiyal sürtünme sesi (olguların <%33'ü): Sol alt sternal kenarda en iyi duyulan, yüksek frekanslı, tırmalayıcı nitelikte trifazik oskültasyon bulgusu (hasta öne eğilmiş ve ekspirasyon sonunda dinlenirken daha net duyulur).
Karakteristik EKG değişiklikleri (olguların %60'ına kadar): Yaygın yeni ST segment yüksekliği ve/oder PR segment depresyonu.
Perikardiyal efüzyon (olguların %60'ına kadar): Transtorasik ekokardiyografide yeni veya kötüleşen sıvı birikimi.
Tetkikler (Investigations)
| Tetkik Türü (Investigation Type) | Klinik Bulgular ve Parametreler (Clinical Findings) |
|---|---|
| 12 Derivasyonlu EKG (ECG) | Evre 1: Yaygın konkav ST yüksekliği ve PR depresyonu; Evre 2: Segmentlerin normale gelmesi; Evre 3: Yaygın T dalgası inversiyonu; Evre 4: Normale dönüş 1,2. |
| İnflamatuar Belirteçler (Inflammatory Markers) | C-reaktif protein (CRP) yüksekliği, eritrosit sedimantasyon hızı (ESR) artışı ve lökositoz tanıyı destekler ve tedavi süresini belirler 1. |
| Kardiyak Troponin (Cardiac Troponin) | Eşlik eden epikardiyal miyokard iltihabını (miyoperikardit - myopericarditis) göstermek üzere hastaların %20-30'unda hafifçe yüksek bulunabilir 1,2. |
| Transtorasik Ekokardiyografi (TTE) | Perikardiyal efüzyon miktarını saptamak ve kardiyak tamponad (cardiac tamponade) bulgularını dışlamak için önerilir 1. |
| Kardiyak MR (CMR) | Perikardiyal kalınlaşma (>3 mm), T2-STIR perikardiyal ödem ve geç gadolinyum tutulumu (LGE) gösterir. |
Yönetim ve Tedavi (Management)
Birinci basamak medikal tedavi: Gastroproteksiyon eşliğinde yüksek doz Aspirin (750–1000 mg her 8 saatte bir) veya İbuprofen (600 mg her 8 saatte bir) 1–2 hafta süreyle uygulanır; buna ek olarak nüks oranını yarıya indiren düşük doz kolşisin (<70 kg için günde 0.5 mg tek doz, ≥70 kg için günde 0.5 mg iki doz) 3 ay süreyle başlanır 1,3.
Egzersiz kısıtlaması: Semptomlar gerileyene ve CRP, EKG ile ekokardiyografi bulguları normale dönene kadar ağır fiziksel aktiviteden kaçınılır (rekabetçi sporcular için en az 3 ay) 1.
Kortikosteroidler: Erken steroid kullanımı nüks riskini artırdığı için yalnızca NSAİİ/kolşisin kontrendikasyonu bulunan veya belirli otoimmün endikasyonları olan hastalara saklı tutulur 1,3.
Ayırıcı Tanı (Differential Diagnosis)
ST yükselmeli miyokard enfarktüsü (STEMI): Belirli bir koroner arter bölgesinde lokalize konveks ("mezar taşı") ST yüksekliği, aVR/V1 dışındaki derivasyonlarda reciprokal ST çökmesi ve PR depresyonunun yokluğu ile karakterizedir 1,2.
Benign erken repolarizasyon (Benign early repolarisation): Prekordiyal derivasyonlarda (V2–V5) en yüksek düzeyde olan ST yüksekliği, J noktası çentiklenmesi ("olta kancası" görünümü), V6 derivasyonunda ST/T oranının <0.25 olması ve evrimsel EKG değişikliklerinin bulunmaması ile ayrılır.
Pulmoner emboli (Pulmonary embolism): Takikardi ve hipoksi ile birlikte plöretik göğüs ağrısı; EKG'de sağ kalp zorlanması bulguları izlenebilir.
