Diyabetik ketoasidoz (Diabetic Ketoacidosis - DKA), insülinin mutlak veya göreceli eksikliği ile buna eşlik eden karşıt (kontrregülatuar) hormon fazlalığına bağlı olarak gelişen; hiperglisemi, ketonemi ve yüksek anyon açıklı metabolik asidoz (High Anion Gap Metabolic Acidosis) ile kendini gösteren, hayatı tehdit eden acil bir metabolik durumdur 1,2.

Diyabetik Ketoasidoz Acil Yönetim Akışı (Diabetic Ketoacidosis Management Pathway) 1 Sıvı Resüsitasyonu (Fluid Resuscitation) Dolaşım hacmini 0.9% NaCl ile hızla yerine koyun ve glikoz düşünce %10 dekstroz ekleyin 2 Potasyum Kontrolü (Potassium Correction) İnsülin vermeden önce serum K+ değerini kontrol edin (<3.5 ise önce potasyum koyun) 3 İnsülin İnfüzyonu (Insulin Infusion) Sabit hızda intravenöz insülin (0.1 ünite/kg/saat) uygulayarak keton klirensini sağlayın 4 Yakın İzlem (Close Monitoring) Kan şekeri, kan gazı, keton ve idrar çıkışını saatlik olarak takip edin

Tanı Kriterleri (UK JBDS Kılavuzları)

Diyabetik ketoasidoz tanısının kesinleşmesi için aşağıdaki üç kriterin de bir arada bulunması gerekir 1:

  • Ketonemi: Kan beta-hidroksibutirat düzeyinin ≥3.0 mmol/L olması (veya idrar çubuğunda belirgin ketonüri >2+ saptanması)

  • Hiperglisemi: Kan glukoz düzeyinin >11.0 mmol/L (200 mg/dL) olması veya hastanın bilinen diyabet mellitus tanısının bulunması (not: SGLT2 inhibitörleri (SGLT2 Inhibitors) kullananlarda ve gebelikte öglisemik DKA (Euglycaemic DKA) görülebilir) 1,2

  • Asidemi: Venöz bikarbonat (HCO3-) düzeyinin <15.0 mmol/L olması ve/veya venöz pH değerinin <7.3 olması

Klinik Bulgular

  • Poliüri (aşırı idrara çıkma), polydipsia (aşırı susama), derin dehidratasyon (sıvı kaybı), bulantı, kusma ve yaygın karın ağrısı

  • Kussmaul solunumu (Kussmaul respiration) (metabolik asidozu telafi etmek için gelişen derin ve iniltili solunum) ile nefeste tatlı, "armut damlası" benzeri aseton kokusu

Klinik Parametre / Değerlendirme Kritik Eşikler ve Hemşirelik İzlem Kriterleri
Başlangıç Sıvı Tedavisi %0.9 sodyum chloride (0.9% NaCl) ile intravasküler hacim replasmanı (ortalama sıvı açığı 100 mL/kg). Kan şekeri 14.0 mmol/L altına düştüğünde %10 dekstroz (125 mL/saat hızında) eklenir 1.
İnsülin İnfüzyonu Solübl insan insülini 0.1 ünite/kg/saat sabit hızda verilir. Hastanın evde kullandığı bazal insülinleri kesilmez, alt deriye (subkutan) devam edilir 1,2.
Potasyum Yönetimi Serum K+ >5.5 mmol/L ise potasyum eklenmez; K+ 3.5–5.5 mmol/L arasında ise sıvıya 40 mmol/L KCl eklenir; K+ <3.5 mmol/L ise insülin ertelenerek önce potasyum konur 1.
Yatak Başı İzlem Saatlik kan şekeri, 2-4 saatte bir venöz kan gazı (VBG) ve serum elektrolitleri, yakın bilinç durumu ve idrar çıkışı takibi (hedef >0.5 mL/kg/saat).

Yönetim ve Tedavi Protokolü (UK JBDS Protokolü)

  • 1. Sıvı resüsitasyonu (Fluid resuscitation): Dolaşımdaki sıvı hacmini %0.9 sodyum klorür (0.9% NaCl) ile yeniden kazandırın (ortalama açık 100 mL/kg). Kan şekeri 14.0 mmol/L seviyesinin altına indiğinde, keton temizlenmesini sürdürmek amacıyla sabit hızda insüline devam edilirken yanından %10'luk intravenöz glikoz infüzyonuna 125 mL/saat hızla başlanır 1.

  • 2. Sabit hızlı intravenöz insülin infüzyonu (Fixed-rate intravenous insulin infusion - FRIII): Solübl insan insülinini 0.1 ünite/kg/saat dozunda uygulayın; hastanın rutin uzun etkili bazal insülin tedavisini alt deriden (subkutan yolla) almaya devam etmesini sağlayın 1,2.

  • 3. Potasyum replasmanı (Potassium replacement): İnsülin potasyumu hücre içine çektiği için potasyum düşebilir; serum K+ değeri >5.5 mmol/L ise potasyum vermeyin, serum K+ değeri 3.5–5.5 mmol/L arasında ise 40 mmol/L KCl ekleyin ve başlangıç K+ değeri <3.5 mmol/L ise potasyum düzelene kadar insülin vermeyi erteleyin 1.

Ayrıca Bakınız