Preeklampsi (Pre-eclampsia), gebeliğin 20. haftasından sonra ortaya çıkan; en az 4 saat arayla iki kez ölçülen sistolik kan basıncının ≥140 mmHg ve/veya diyastolik kan basıncının ≥90 mmHg olması durumuna, anlamlı proteinüri veya maternal son organ / uteroplasental disfonksiyonun eşlik ettiği gebeliğe özgü multisistemik hipertansif bir bozukluktur 1,2. Eklampsi (Eclampsia) ise preeklamptik bir hastada, başka bir nörolojik nedene bağlanamayan yeni başlangıçlı jeneralize tonik-klonik nöbetlerin veya komanın görülmesidir 1,2.

1. Etiyoloji ve Risk Faktörleri (NICE NG133 / ACOG)

  • Yüksek Risk Faktörleri (En az birinin varlığı 12. haftadan itibaren düşük doz Aspirin 75–150 mg/gün kullanımını gerektirir) 1,2:
    • Önceki gebelikte hipertansif hastalık öyküsü (önceki preeklampsi veya HELLP sendromu).
    • Kronik böbrek hastalığı (Chronic Kidney Disease [CKD]), Kronik hipertansiyon, Tip 1 veya Tip 2 diyabet.
    • Otoimmün hastalıklar: Sistemik lupus eritematozus (Systemic Lupus Erythematosus [SLE]) veya Antifosfolipid sendromu (Antiphospholipid Syndrome [APS]).
  • Orta Risk Faktörleri (En az ikisinin varlığı 12. haftadan itibaren düşük doz Aspirin kullanımını gerektirir):
    • Nulliparite (ilk gebelik), maternal yaşın ≥40 olması, doğumlar arası sürenin 10 yıldan uzun olması, gebelik öncesi VKI'nin ≥35 kg/m² olması, ailede preeklampsi öyküsü veya çoğul gebelik (ikiz/üçüz).
    • Not: Komplet hidatidiform mol gebeliği, 20. gebelik haftasından önce bile şiddetli preeklampsiye neden olabilir.

2. Patofizyoloji

Normal plasental gelişimde, fetal ekstravillöz sitotrofoblastlar maternal desidua ve miyometriyal spiral arterleri invaze ederek kas tabakasını değiştirir ve yüksek kapasiteli, düşük dirençli damarlar oluşturur. Preeklampside ise trofoblast invazyonunun yetersiz kalması spiral arterlerin dar ve vazoaktif kalmasına yol açar; bu durum plasental hipoksiye ve anti-anjiyojenik faktörlerin — özellikle solübl fms benzeri tirozin kinaz-1 (sFlt-1) ve solübl endoglin (sEng) — salınımına neden olur. Bu faktörler vasküler endotelyal büyüme faktörünü (VEGF) ve plasental büyüme faktörünü (PlGF) nötralize eder. Sonuç olarak sistemik maternal endotel disfonksiyonu, vazokonstriksiyon, kapiller sızıntı, trombosit aktivasyonu ve glomerüler endoteliyozis gelişir 1,2.

Preeklampsi ve Eklampsi Yönetim ve Evreleme Akış Şeması (Pre-eclampsia and eclampsia management flowchart) 1 Tarama ve Profilaksi (Screening & Prophylaxis) 12. haftadan itibaren risk faktörü taşıyan gebelere düşük doz Aspirin başlanması 2 Tanı ve Değerlendirme (Diagnosis & Assessment) 20. hafta sonrası tansiyon yüksekliği ile birlikte proteinüri veya organ hasarının tespiti 3 Acil Yönetim (Emergency Management) Şiddetli hipertansiyonda antihipertansif tedavi ve eklampsi/nöbet riskine karşı Magnezyum sülfat infüzyonu 4 Kesin Tedavi ve Doğum (Definitive Treatment & Delivery) Gebelik haftasına göre (genellikle 37. hafta veya şiddetli olgularda daha erken) plasentanın doğurtulması

3. Klinik Bulgular ve Şiddetli Özellikler

  • Hafif-Orta Dereceli Preeklampsi: Genellikle asemptomatiktir ve rutin antenatal kan basıncı ve idrar dipstis taramalarında saptanır.
    • Şiddetli Özellikler Gösteren Preeklampsi (Yaklaşan Eklampsi Alarm Bulguları) 1,2:
      • Şiddetli hipertansiyon: sistolik kan basıncının ≥160 mmHg veya diyastolik kan basıncının ≥110 mmHg olması.
      • Nörolojik bulgular (serebral vazospazm/ödem): analjeziye yanıt vermeyen şiddetli kalıcı frontal/oksipital baş ağrısı, görsel skotomlar / fotopsi (yanıp sönen ışıklar) / kortikal körlük (posterior reversibl ensefalopati sendromu [PRES]), hiperrefleksi ve ayak bileği klonusu (≥3 vuru).
      • Karaciğer bulguları: periportal kanama veya subkapsüler karaciğer hematomuna bağlı Glisson kapsülü gerilmesine ikincil şiddetli sağ üst kadran (SÜK) veya epigastrik ağrı.
      • Kardiyorespiratuar bulgular: akut akciğer ödemi (kapiller sızıntı ve yüksek art yük nedeniyle — intravenöz sıvıları her zaman ≤80 mL/saat ile kısıtlayın!).

    4. Tanısal Değerlendirme ve Yorumlama

    Tetkik Tanı Eşiği ve Klinik Yorum
    Spot İdrar Protein:Kreatinin Oranı (PCR) ≥30 mg/mmol (≥0.3 mg/mg) veya 24 saatlik idrarda protein ≥300 mg/24 saat olması anlamlı proteinüriyi doğrular (otomatik dipstis üzerinde ≥2+ değerine karşılık gelir).
    sFlt-1 : PlGF Oranı / PlGF Testi PlGF <100 pg/mL veya sFlt-1:PlGF oranının >38 olması, 14 gün içinde doğum gerektiren preeklampsiyi kuvvetle öngörür (<38 oranı 1 hafta boyunca %99 negatif öngörü değerine sahiptir).
    Tam Kan Sayımı ve Kan Yayması Trombositopeni (<100 × 10⁹/L) şiddetli özelliği / HELLP sendromunu gösterir; şistositler ve yüksek LDH (>600 IU/L) mikroanjiyopatik hemolizi gösterir.
    Karaciğer ve Böbrek Fonksiyonları (AST, ALT, Kreatinin, Ürik Asit) AST veya ALT'nin normalin üst sınırının ≥2 katı olması (>70 IU/L); serum kreatinin düzeyinin >90 µmol/L (1.1 mg/dL) olması veya bazal kreatinin değerinin iki katına çıkması.
    Fetal İzlem Ultrasonografik fetal biyometri (asimetrik IUGR), amniyotik sıvı hacmi (oligohidramnios), Umbilikal Arter Doppler (end-diyastolik akımın olmaması veya tersine dönmesi) ve kardiyotokografi (CTG).

    5. Ayırıcı Tanı (2 Sütunlu Karşılaştırma Tablosu)

    Durum Ayırt Edici Klinik ve Biyokimyasal Bulgular
    Gebelikte Kronik Hipertansiyon Yeni başlangıçlı proteinüri veya son organ hasarı olmaksızın, 20. gebelik haftasından önce mevcut olan veya doğum sonrası 12 haftadan uzun süren hipertansiyon (KB ≥140/90 mmHg).
    Gestasyonel Hipertansiyon 20. gebelik haftasından sonra proteinüri olmaksızın (PCR <30 mg/mmol) ve maternal/uteroplasental organ disfonksiyonu görülmeden ortaya çıkan yeni başlangıçlı hipertansiyon.
    Gebeliğin Akut Yağlı Karaciğeri (Acute Fatty Liver of Pregnancy [AFLP]) Derin hipoglisemi, koagülopati (uzlamış PT/INR, düşük fibrinojen), hiperamonyemi, sarılık ve Swansea kriterleri (LCHAD eksikliği) ile üçüncü trimesterde acil tablo şeklinde başvuru.
    Trombotik Trombositopenik Purpura (TTP) / HUS Nörolojik/renal disfonksiyon, normal transaminazlar ve <%10 ADAMTS13 aktivitesi ile seyreden şiddetli trombositopeni ve MAHA (acil doğum yerine plazma değişimi gerektirir).

    6. Yönetim ve Tedavi Protokolü (NICE NG133 / ACOG / WHO)

    • 1. Antihipertansif Tedavi (Hedef Kan Basıncı ≤135/85 mmHg) 1,2:
      • Standart Oral Tedavi (KB 140/90 ila 159/109 mmHg arası):
        • Birinci basamak: Oral Labetalol (100–200 mg günde 2-3 kez; astımda kontrendikedir).
        • İkinci basamak: Modifiye salınımlı Nifedipin (10–20 mg günde 2 kez) veya Metildopa (250–500 mg günde 3 kez).
      • Akut Şiddetli Hipertansiyon Acili (KB ≥160/110 mmHg — Maternal hemorajik inmeyi önlemek için Obstetrik Acil Durum):
        • Oral Nifedipin (10–20 mg) VEYA İV Labetalol (2 dakika içinde 20 mg İV bolus, her 10 dakikada bir 40 mg / 80 mg'a yükseltilerek veya infüzyon şeklinde) VEYA İV Hidralazin (250–500 mL kristaloid yüklemesi sonrasında 5–10 mg İV bolus).
    • 2. Nöbet Profilaksisi ve Eklampsi Yönetimi — Magnezyum Sülfat (Collaborative Eclampsia Trial / Magpie Trial) 1,2:
      • Protokol (Zuspan İV Protokolü): 15–20 dakika içinde yavaşça infüze edilen 4 g İV yükleme dozu, ardından son nöbetten veya doğumdan sonra 24 saat boyunca devam ettirilen 1 g/saat hızında sürekli idame infüzyonu.
      • MgSO₄ Altında Tekrarlayan Eklamptik Nöbet: 5 dakika içinde ek olarak 2 g İV bolus Magnezyum sülfat uygulanır.
      • Sıkı Sıvı Kısıtlaması: Hayatı tehdit eden akciğer ödemini önlemek için toplam İV + oral sıvı alımı 80 mL/saat (veya 1 mL/kg/saat) ile sınırlandırılmalıdır.
    • 3. Doğum Zamanlaması (Kesin Çare):
      • Şiddetli özellikleri olmayan preeklampsi: Haftada iki kez maternal laboratuvar ve fetal takip ile 37+0. gebelik haftasına kadar beklentisel yönetim, ardından doğumun indüklenmesi.
      • Şiddetli özellikleri olan preeklampsi / Eklampsi / HELLP sendromu: ≥34+0. haftada doğum yaptırılır (maternal eklampsi, akciğer ödemi, plasenta dekolmanı, DIC, dirençli hipertansiyon veya maternal stabilizasyon sonrası fetal iyilik hallerinin bozulması durumunda herhangi bir gebelik haftasında derhal doğum yaptırılır). 34 haftadan küçük gebeliklerde fetal akciğer olgunlaşması için antenatal kortikosteroidler (Betametazon 12 mg İM × 2 doz, aralarında 24 saat olacak şekilde) uygulanır.