Biceps femoris avulsion fracture (ბიცეფს ფემორისის მყესის მოწყვეტითი მოტეხილობა) წარმოადგენს მუხლის სახსრის იშვიათ, მაგრამ მძიმე ტრავმულ დაზიანებას, რომლის დროსაც ხდება მუხლის ორთავა კუნთის მყესის მოძვრება მცირე წვივის ძვლის თავის ლატერალური ზედაპირიდან (ან იშვიათად — მისი პროქსიმალური აფეთქება ჯდომის ბორცვზე) 1-3. მუხლის არეში ეს პათოლოგია წარმოადგენს პოსტეროლატერალური კუთხის (Posterolateral corner - PLC) დაზიანებათა სპექტრის ნაწილს და ხშირად შერწყმულია წინა ჯვარედინი იოგის (Anterior cruciate ligament - ACL) და უკანა ჯვარედინი იოგის (Posterior cruciate ligament - PCL) სტრუქტურულ რღვევებთან 1-3.
კლინიკური სურათი (Clinical presentation)
პაციენტები კლინიკურად მიმართავენ კლინიკას მწვავე პოსტეროლატერალური მუხლის ტკივილით, მცირე წვივის ძვლის თავის მიდამოში ლოკალიზებული შეშუპებითა და მგრძნობელობით, აგრეთვე პოსტეროლატერალური მბრუნავი ან ვარუსული არასტაბილურობით 1,3. ვინაიდან საერთო მცირე წვივის ნერვი (Common peroneal nerve) მდებარეობს პირდაპირ ბიცეფს ფემორისის მყესის მიმაგრების ადგილის უკან და ქვემოთ, აუცილებელია პაციენტის საფუძვლიანი ნევროლოგიური შემოწმება ფეხის ჩამოვარდნის (Foot drop) ან ტერფის ზურგის ზედაპირზე მგრძნობელობის დაქვეითების გამოსავლენად 1,3.
პათოფიზიოლოგია და პათოლოგია (Pathology)
მცირე წვივის ძვლის თავზე ბიცეფს ფემორისის მყესის დისტალური მოწყვეტითი მოტეხილობები გამოწვეულია მოხრილ, გარეგნულად მობრუნებულ მუხლზე ძლიერი ვარუსული ძალის ზემოქმედებით, ან ბიცეფს ფემორისის კუნთის მკვეთრი ექსცენტრიკული შეკუმშვით მუხლის იძულებითი გაშლს საპასუხოდ 1,3. მაღალენერგიული ვარუსული ძალა ძვლის დიდ ფრაგმენტს აძრობს მცირე წვივის თავის ლატერალური კიდიდან (ბიცეფს ფემორისის მყესისა და მცირე წვივის გირჩისებრი იოგის გაერთიანებული მიმაგრების ადგილიდან), რაც განსხვავდება რკალისებრი კომპლექსის მცირე ჰორიზონტალური მცირე წვივის ნისკარტისებრი აფეთქებისგან 1-3.
რენტგენოლოგიური მახასიათებლები (Radiographic features)
მარტივი რენტგენოგრაფია და კომპიუტერული ტომოგრაფია (Plain radiograph & CT): ვლინდება გადაადგილებული ძვლოვანი ფრაგმენტი, რომელიც წარმოდგენილია მცირე წვივის ძვლის ლატერალური მხრიდან; ის უფრო დიდია და ვერტიკალურად ორიენტირებული, ვიდრე რკალისებრი კომპლექსის იზოლირებული მოწყვეტა 1-3
მაგნიტურ-რეზონანსული ტომოგრაფია (MRI): აფიქსირებს ძვლის ტვინის შეშუპებას მცირე წვივის ლატერალურ თავში, ბიცეფს ფემორისის მყესისა და ფიბულური კოლატერალური იოგის მთლიანობის დარღვევას მოწყვეტილ ფრაგმენტთან ერთად, აგრეთვე დაკავშირებულ ACL/PCL ან საერთო მცირე წვივის ნერვის დაზიანებას 1-3
| კლინიკური პარამეტრი | მახასიათებლები და დიაგნოსტიკური/სამკურნალო მიდგომა |
|---|---|
| ძირითადი ეტიოლოგია | ვარუსული დაზიანება, ჰიპერექსტენზია, სპორტული ტრავმები ან ავტოავარიები |
| დაკავშირებული რისკები | საერთო მცირე წვივის ნერვის neurapraxia, ACL/PCL არასტაბილურობა |
| ოქროს სტანდარტის დიაგნოსტიკა | AP/Lateral რენტგენი და მრავალსიბრტყიანი მუხლის მრტ (MRI) |
| ქირურგიული მკურნალობა | ღია ანატომიური ფიქსაცია (კანულარული ხრახნები / ნაკერის ღუპები) |
მართვა და საექთნო მონიტორინგი (Management and Nursing Care)
მწვავე ფაზაში ტარდება კიდურის იმობილიზაცია და ტკივილის მართვა არასტეროიდული ანთების საწინააღმდეგო საშუალებებით (იბუპროფენი 400 მგ პერორალურად ყოველ 8 საათში საჭიროებისამებრ). ოქროს სტანდარტს წარმოადგენს დროული ქირურგიული ჩარევა — ღია ანატომიური ფიქსაცია ნაკერის ღუპებით (Suture anchors) ან კანულარული ხრახნებით, რომელსაც თან ახლავს საერთო მცირე წვივის ნერვის ნეიროლიზი და ჯვარედინი იოგების ერთდროული რეკონსტრუქცია 1-3.
საექთნო მონიტორინგის პროტოკოლი: მედდა ვალდებულია მკაცრად აკონტროლოს პერიფერიული სისხლის მიმოქცევა (კიდურის ფერის, ტემპერატურისა და პულსაციის შეფასება), ნევროლოგიური სტატუსი (ტერფის აქტიური დორსალური ფლექსია და მგრძნობელობა პირველთითთაშორის სივრცეში ნერვის დაზიანების გამოსავლენად), და უზრუნველყოს პაციენტის სწორი პოზიციონირება მუხლის სახსრის გადაჭარბებული დაძაბვის თავიდან ასაცილებლად.