ഡ്രെസ്ലർ സിൻഡ്രോം (Dressler Syndrome) എന്നത് ഹൃദയാഘാതമോ (Myocardial Infarction) ഹൃദയ ശസ്ത്രക്രിയയോ കഴിഞ്ഞ് 2 മുതൽ 10 ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്ന ഒരുതരം വൈകിയുണ്ടാകുന്ന പെരികാർഡിയൈറ്റിസ് (Inflammatory pericarditis) ആണ് 1. ഇത് ഹൃദയ പരിക്കിന് ശേഷമുള്ള സിൻഡ്രോമിന്റെ (Postcardiac injury syndrome - PCIS) ഒരു വിഭാഗമായി കണക്കാക്കപ്പെടുന്നു 1,2. ഹൃദയാവരണത്തിന് (Pericardium) ഉണ്ടാകുന്ന നീർക്കെട്ടും, കൂടെ പ്ലൂറൽ എഫ്യൂഷനും (Pleural effusion) ഇതിന്റെ പ്രധാന പ്രത്യേകതകളാണ്. ഹൃദയത്തിന് പരിക്കേൽക്കുമ്പോൾ പുറത്തുവരുന്ന ആന്റിജനുകളോടുള്ള രോഗപ്രതിരോധ വ്യവസ്ഥയുടെ അസ്വഭാവിക പ്രതികരണമാണ് (Autoimmune reaction) ഇതിന് കാരണം എന്ന് കരുതപ്പെടുന്നു 1. കാർഡിയാക് ടാംപോണേഡ് (Cardiac tamponade), കോൺസ്ട്രക്റ്റീവ് പെരികാർഡിറ്റിസ് (Constrictive pericarditis) തുടങ്ങിയ സങ്കീർണ്ണതകൾ ഒഴിവാക്കാൻ രോഗം നേരത്തെ കണ്ടെത്തി ചികിത്സിക്കേണ്ടത് വളരെ പ്രധാനമാണ് 1.
രോഗവ്യാപനം (Epidemiology)
മയോകാർഡിയൽ ഇൻഫ്രാക്ഷന് (MI) നൽകുന്ന ആധുനിക റീപർഫ്യൂഷൻ ചികിത്സാ രീതികൾ വന്നതോടുകൂടി ഡ്രെസ്ലർ സിൻഡ്രോമിന്റെ നിരക്ക് ഗണ്യമായി കുറഞ്ഞിട്ടുണ്ട് 1. മുൻകാലങ്ങളിൽ എംഐ ബാധിച്ചവരിൽ 5% വരെ ഇത് റിപ്പോർട്ട് ചെയ്യപ്പെട്ടിട്ടുണ്ടെങ്കിലും, നിലവിലെ കണക്കുകൾ പ്രകാരം ഇതിന്റെ വ്യാപനം 1% ൽ താഴെ മാത്രമാണ് 1. ഹൃദയാഘാതം, കൊറോണറി ആർട്ടറി ബൈപാസ് ഗ്രാഫ്റ്റിംഗ് (CABG), പെർക്യുട്ടേനിയസ് കൊറോണറി ഇന്റർവെൻഷൻ (PCI), ഹൃദയത്തിന് ഏൽക്കുന്ന പരിക്കുകൾ തുടങ്ങിയ ഏത് തരത്തിലുള്ള ഹൃദയ പരിക്കുകൾക്ക് ശേഷവും ഇത് ഉണ്ടാകാം 1,2.
കാരണങ്ങൾ (Aetiology)
പ്രാഥമിക കാരണങ്ങൾ / ട്രിഗറുകൾ (Primary causes / triggers): ഹൃദയത്തിന് ഏൽക്കുന്ന പരിക്കുകളാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന കാരണങ്ങൾ. പ്രത്യേകിച്ചും വലിയ തോതിലുള്ള അക്യൂട്ട് മയോകാർഡിയൽ ഇൻഫ്രാക്ഷൻ (Acute myocardial infarction), ഓപ്പൺ ഹാർട്ട് സർജറി (CABG) എന്നിവയാണ് കൂടുതൽ കാണപ്പെടുന്നത് 1,2. PCI ചെയ്യുക, പേസ്മേക്കർ പോലുള്ള ഉപകരണങ്ങൾ ഘടിപ്പിക്കുക, നെഞ്ചിലുണ്ടാകുന്ന ശക്തമായ ആഘാതങ്ങൾ എന്നിവയും അപൂർവ്വമായി കാരണമാകാം 1,2.
രണ്ടാം നിര ഘടകങ്ങൾ / അപകടസാധ്യതകൾ (Secondary associations / risk factors): ഇതിന്റെ കൃത്യമായ കാരണം പൂർണ്ണമായും വ്യക്തമല്ലെങ്കിലും, ഹൃദയാഘാതത്തിന് ശേഷമുള്ള കോശനാശത്തിന്റെ അളവ് അല്ലെങ്കിൽ ശസ്ത്രക്രിയയുടെ ആഘാതം എന്നിവ രോഗസാധ്യത വർദ്ധിപ്പിച്ചേക്കാം 1. പ്രായം, ലിംഗഭേദം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളുമായി ഇതിന് നേരിട്ട് വലിയ ബന്ധമില്ലെങ്കിലും, ഹൃദയ സംബന്ധമായ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടായ ഏതൊരാളിലും ഇത് ഉണ്ടാകാം 1.
രോഗാവസ്ഥയുടെ പ്രവർത്തനം (Pathophysiology)
ഡ്രെസ്ലർ സിൻഡ്രോം എന്നത് ശരീരത്തിന്റെ രോഗപ്രതിരോധ സംവിധാനം സ്വന്തം കോശങ്ങളെ ആക്രമിക്കുന്ന ഒരു പ്രതിഭാസമായിട്ടാണ് (Autoimmune phenomenon) കണക്കാക്കപ്പെടുന്നത് 1,2. ഹൃദയത്തിന് പരിക്കേൽക്കുമ്പോൾ, ഹൃദയപേശികളിലെ പ്രോട്ടീനുകൾ (ആക്ടിൻ, മയോസിൻ തുടങ്ങിയ ആന്റിജൻ) രക്തത്തിലേക്ക് പുറത്തുവിടുകയും ഇത് രോഗപ്രതിരോധ ശേഷിയെ ഉത്തേജിപ്പിക്കുകയും ചെയ്യുന്നു 1,2. ഇത് പെരികാർഡിയത്തിലും പ്ലൂറയിലും നീർക്കെട്ടുണ്ടാക്കുകയും, പെരികാർഡിയൈറ്റിസിനും എഫ്യൂഷനും കാരണമാവുകയും ചെയ്യുന്നു 1,2. ഈ പ്രക്രിയയിൽ ടി-സെൽ (T-cell) വഴിയുള്ള പ്രതിരോധ പ്രതികരണങ്ങളും ആന്റിബോഡികളുടെ ഉത്പാദനവും ഉൾപ്പെടുന്നു 1,2.
ക്ലിനിക്കൽ ലക്ഷണങ്ങൾ (Clinical Presentation)
പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ (Presenting symptoms): ഹൃദയ സംബന്ധമായ പ്രശ്നങ്ങൾ ഉണ്ടായി ആഴ്ചകൾ കഴിഞ്ഞാണ് സാധാരണയായി ലക്ഷണങ്ങൾ കണ്ടതുതുടങ്ങുന്നത് 1. ചെറിയ പനി, ശ്വാസമെടുക്കുമ്പോഴും ചുമയ്ക്കുമ്പോഴും വർദ്ധിക്കുന്നതും മുന്നോട്ട് കുനിഞ്ഞിരിക്കുമ്പോൾ കുറയ는തുമായ പെരികാർഡിറ്റിസ് നെഞ്ചുവേദന എന്നിവയാണ് പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ 1. ഈ വേദന ഇടത് തോളിയിലേക്കോ കൈയിലേക്കോ വ്യാപിക്കാം 1. ചില രോഗികളിൽ ശ്വാസതടസ്സം അല്ലെങ്കിൽ ഹൃദയമിടിപ്പ് കൂടുവന്ന അവസ്ഥകൾ (Palpitations) ഉണ്ടാകാം 1.
ശരീര പരിശോധനാ ഫലങ്ങൾ (Physical examination signs): സ്റ്റെതസ്കോപ്പ് ഉപയോഗിച്ച് പരിശോധിക്കുമ്പോൾ പെരികാർഡിയൽ ഫ്രിക്ഷൻ റബ് (Pericardial friction rub) കേൾക്കാൻ സാധിക്കും 1. എഫ്യൂഷൻ വലുതാണെങ്കിൽ പൾസസ് പാരഡോക്സസ് (Pulsus paradoxus) അല്ലെങ്കിൽ കുസ്മാൾസ് സൈൻ (Kussmaul's sign) പോലുള്ള ലക്ഷണങ്ങൾ കാണപ്പെടാം 1. എഫ്യൂഷൻ ഹൃദയത്തെ കൂടുതൽ അമർത്തുകയാണെങ്കിൽ കാലുകളിൽ നീര് വരുന്നത് പോലുള്ള വലത് വെൻട്രിക്കിൾ പരാജയത്തിന്റെ ലക്ഷണങ്ങളും കാണപ്പെടാം 1.
രോഗനിർണ്ണയ പരിശോധനകൾ (Investigations)
കിടക്കയ്ക്കരികിലെ പരിശോധനകളും ലബോറട്ടറിയും (Bedside & Laboratory)
രക്ത പരിശോധനകൾ (Laboratory / bedside studies): രക്ത പരിശോധനയിൽ എറിത്രോസൈറ്റ് സെഡിമെന്റേഷൻ റേറ്റ് (ESR), സി-റിയാക്ടീവ് പ്രോട്ടീൻ (CRP) തുടങ്ങിയ ഇൻഫ്ലമേറ്ററി മാർക്കറുകൾ ഉയർന്നതായി കാണാം 1. മയോകാർഡിയൽ ഇൻഫ്രാക്ഷനിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായി ഇതിൽ കാർഡിയാക് എൻസൈമുകൾ (Troponin) സാധാരണ നിലയിലായിരിക്കും 1. കമ്പ്ലീറ്റ് ബ്ലഡ് കൗണ്ടിൽ (CBC) ശ്വേതാണുക്കളുടെ എണ്ണം കൂടിയതായി കാണാം 1.
ഇമേജിംഗും പ്രത്യേക പരിശോധനകളും (Imaging & Special Investigations)
സ്കാനിംഗ് പരിശോധനകൾ (Imaging / specialist studies): ഇലക്ട്രോകാർഡിയോഗ്രാം (ECG) പരിശോധനയിൽ അക്യൂട്ട് പെരികാർഡിറ്റിസിന് സമാനമായ രീതിയിൽ എസ്ടി-സെഗ്മെന്റ് എലവേഷൻ കാണാൻ കഴിയും 1. ചെസ്റ്റ് എക്സ്-റേയിൽ ഹൃദയത്തിന് ചുറ്റുമുള്ള നീർക്കെട്ട് കാരണം ഹൃദയത്തിന്റെ വലിപ്പം കൂടിയതായി കാണപ്പെടാം 1. പെരികാർഡിയൽ എഫ്യൂഷന്റെ സാന്നിധ്യവും വലിപ്പവും സ്ഥിരീകരിക്കുന്നതിനും കാർഡിയാക് ടാംപോണേഡ് പരിശോധിക്കുന്നതിനുമുള്ള ഏറ്റവും പ്രധാനപ്പെട്ട പരിശോധന എക്കോകാർഡിയോഗ്രഫി (Echocardiography) ആണ് 1.
ചികിത്സാ രീതികൾ (Management)
| ചികിത്സാ വിഭാഗം | വിശദാംശങ്ങളും അളവുകളും (Dosages & Details) |
|---|---|
| ആദ്യഘട്ട ചികിത്സ (First-Line Management) | ഉയർന്ന ഡോസ് ആസ്പിരിൻ (750-1000 mg ഓരോ 8 മണിക്കൂവിലും 1-2 ആഴ്ചത്തേക്ക്) + കോൾചിസിൻ (0.5 mg ദിവസേന രണ്ടുതരം വീതം 3 മാസത്തേക്ക്). |
| ദീർഘകാല / പ്രതിരോധ ചികിത്സ (Long-Term Management) | മറ്റ് മരുന്നുകൾ ഫലം കാണാത്തതോ അല്ലെങ്കിൽ രോഗം വീണ്ടും വരുന്നതോ ആയ സന്ദർഭങ്ങളിൽ കോർികോസ്റ്റീറോയിഡുകൾ (ഉദാഹരണത്തിന്: പ്രെഡ്നിസോൺ) ഉപയോഗിക്കാം. |
ആദ്യഘട്ട ചികിത്സാ ക്രമങ്ങൾ (Acute / first-line management): രോഗലക്ഷണങ്ങൾ കുറയ്ക്കുന്നതിനും നീർക്കെട്ട് ഒഴിവാക്കുന്നതിനുമാണ് ആദ്യഘട്ടത്തിൽ മുൻഗണന നൽകുന്നത് 1,2. നോൺ-സ്റ്റിറോയ്ഡൽ ആന്റി-ഇൻഫ്ലമേറ്ററി മരുന്നുകളാണ് (NSAIDs) ഇതിനായി ഉപയോഗിക്കുന്നത് 1,2. രോഗശമനം വേഗത്തിലാക്കാനും രോഗം വീണ്ടും വരുന്നത് തടയാനുമായി കോൾചിസിൻ (Colchicine) ഇതിനോടൊപ്പം ചേർക്കാറുണ്ട് 1,2.
പ്രത്യേക ശ്രദ്ധയും നഴ്സിംഗ് പരിചരണവും (Nursing & Bedside Monitoring): മരുന്നുകൾ നൽകുമ്പോൾ രോഗിയുടെ വയറ്റിലെ അസ്വസ്ഥതകൾ നിരീക്ഷിക്കുക. ആസ്പിരിൻ കഴിക്കുന്ന രോഗികളിൽ ഗാസ്ട്രിക് പ്രൊട്ടക്ഷൻ (PPIs) നൽകുന്നത് പരിഗണിക്കുക. രോഗിയുടെ വൈറ്റൽ സൈൻസുകൾ (Vital signs), ശ്വാസകോശത്തിന്റെ പ്രവർത്തനം, രക്തസമ്മർദ്ദം എന്നിവ കൃത്യമായി നിരീക്ഷിക്കുക. കട്ടിലിൽ വിശ്രമം അനുവദിക്കുകയും കിടക്കുന്ന രീതിയിൽ സൗകര്യം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുക.
ദീർഘകാല ചികിത്സാ രീതികൾ (Definitive / long-term management): ലക്ഷണങ്ങൾ വളരെ തീവ്രമാവുകയോ മറ്റ് മരുന്നുകൾ ഫലപ്രദമാകാതിരിക്കുകയോ ചെയ്യുമ്പോൾ അണുബാധയില്ലെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തിയ ശേഷം കോർികോസ്റ്റീറോയിഡുകൾ (ഉദാഹരണത്തിന്: പ്രെഡ്നിസോൺ) നൽകാവുന്നതാണ് 1,2. അപൂർവ്വമായ സന്ദർഭങ്ങളിൽ അനക്കിൻറ (Anakinra) പോലുള്ള ഇമ്മ്യൂണോസെപ്രസന്റുകൾ പരിഗണിക്കാറുണ്ട് 1. ശസ്ത്രക്രിയയ്ക്ക് ശേഷം ഉയർന്ന അപകടസാധ്യതയുള്ള വ്യക്തികളിൽ കോൾചിസിൻ പ്രതിരോധ മരുന്നായി ഉപയോഗించാം 1,2.
വ്യത്യാസമറിഞ്ഞു തിരിച്ചറിയേണ്ട രോഗങ്ങൾ (Differential Diagnosis)
അക്യൂട്ട് മയോകാർഡിയൽ ഇൻഫ്രാക്ഷൻ (Acute Myocardial Infarction): ഇത് സംഭവിക്കുന്ന സമയപരിധി (ഹൃദയാഘാതം കഴിഞ്ഞ് ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം vs പെട്ടെന്ന് ഉണ്ടാകുന്നത്), ഇസിജി മാറ്റങ്ങൾ (വ്യാപകമായ എസ്ടി എലവേഷൻ vs പ്രത്യേക ഭാഗങ്ങളിലെ മാറ്റങ്ങൾ), കാർഡിയാക് എൻസൈമിന്റെ അളവ് (ഡ്രെസ്ലറിൽ സാധാരണ നില vs എംഐയിൽ ഉയർന്നത്) എന്നിവ അടിസ്ഥാനമാക്കി തിരിച്ചറിയാം 1.
അക്യൂട്ട് പെരികാർഡിറ്റിസ് (Acute Pericarditis): നെഞ്ചുവേദന, ഫ്രിക്ഷൻ റബ്, ഇസിജി മാറ്റങ്ങൾ എന്നിവ സമാനമാണെങ്കിലും, ഡ്രെസ്ലർ സിൻഡ്രോം ഹൃദയ പരിക്കിന് ശേഷമാണ് പ്രത്യേകമായി ഉണ്ടാകുന്നത്. ഇതിൽ വലിയ അളവിലുള്ള എഫ്യൂഷനും പ്ലൂറൽ എഫ്യൂഷനും കാണപ്പെടാറുണ്ട് 1.
കാർഡിയാക് ടാംപോണേഡ് (Cardiac Tamponade): ഇത് ഡ്രെസ്ലർ സിൻഡ്രോമിന്റെ ഒരു സങ്കീർണ്ണതയാണ് (വലിയ എഫ്യൂഷൻ കാരണം ഉണ്ടാകുന്നത്). എങ്കിലും ടാംപോണേഡിന്റെ മറ്റ് കാരണങ്ങൾ (എംഐക്ക് ശേഷമുള്ള വെൻട്രിക്കിൾ പൊട്ടൽ തുടങ്ങിയവ) പരിശോധിക്കേണ്ടതുണ്ട് 1.
പ്രവചനവും സങ്കീർണ്ണതകളും (Prognosis & Complications)
കൃത്യമായ ചികിത്സ നൽകിയാൽ ഡ്രെസ്ലർ സിൻഡ്രോമിന്റെ രോഗമുക്തി സാധാരണയായി വളരെ മികച്ചതാണ് 1,2. എങ്കിലും പെരികാർഡിറ്റിസ് വീണ്ടും വരിക, കോൺസ്ട്രക്റ്റീവ് പെരികാർഡിറ്റിസിലേക്ക് പുരോഗമിക്കുക (അപൂർവ്വം), വലിയ അളവിലുള്ള എഫ്യൂഷൻ കാരണം കാർഡിയാക് ടാംപോണേഡ് ഉണ്ടാകുക തുടങ്ങിയ സങ്കീർണ്ണതകൾ ഉണ്ടാകാം 1,2. പ്രത്യേകിച്ച് കോർികോസ്റ്റീറോയിഡുകൾ ഉപയോഗിക്കുകയാണെങ്കിൽ ദീർഘകാലമായുള്ള നിരീക്ഷണം ആവശ്യമാണ് 1,2.
ബന്ധപ്പെട്ട മറ്റ് വിവരങ്ങൾ (See Also)
പോസ്റ്റ്-കാർഡിയാക് ഇൻജുറി സിൻഡ്രോം (Post-cardiac injury syndrome): ഡ്രെസ്ലർ സിൻഡ്രോം ഉൾപ്പെടുന്ന വിശാലമായ വിഭാഗം 1,2.
പെരികാർഡിയൽ എഫ്യൂഷൻ (Pericardial effusion): ഡ്രെസ്ലർ സിൻഡ്രോമിൽ സാധാരണയായി കാണപ്പെടുന്ന ഒരു ലക്ഷണം 1.
കാർഡിയാക് ടാംപോണേഡ് (Cardiac tamponade): ജീവന് ആപത്തായേക്കാവുന്ന ഒരു സങ്കീർണ്ണത 1.
