പ്രിക്ലാമ്പ്സിയ (Pre-eclampsia) എന്നത് ഗർഭകാലത്ത് മാത്രം കണ്ടുവരുന്ന, ഒന്നിലധികം അവയവങ്ങളെ ബാധിക്കുന്ന ഒരു രക്തസമ്മർദ്ദ രോഗാവസ്ഥയാണ്. ഗർഭകാലത്തിന്റെ 20 ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം, രണ്ട് തവണയായി (4 മണിക്കൂർ ഇടവേളയിൽ) അളക്കുമ്പോൾ സിസ്റ്റോളിക് രക്തസമ്മർദ്ദം ≥140 mmHg അല്ലെങ്കിൽ ഡയസ്റ്റോളിക് രക്തസമ്മർദ്ദം ≥90 mmHg ആയി വർദ്ധിക്കുകയും, അതോടൊപ്പം മൂത്രത്തിൽ പ്രോട്ടീൻ കാണപ്പെടുകയോ മറ്റ് അവയവങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം തടസ്സപ്പെടുകയോ ചെയ്യുന്ന അവസ്ഥയാണിത് 1,2. എക്ലാമ്പ്സിയ (Eclampsia) എന്നത് പ്രിക്ലാമ്പ്സിയ ബാധിച്ച രോഗികളിൽ മറ്റ് കാരണങ്ങളൊന്നുമില്ലാതെ ഉണ്ടാകുന്ന പൊതുവായ അപസ്മാരമോ (Generalised tonic-clonic seizures) ബോധക്ഷയമോ ആണ് 1,2.
1. കാരണങ്ങളും അപകടസാഘടകങ്ങളും (Etiology & Risk Factors - NICE NG133 / ACOG)
- ഉയർന്ന അപകടസാധ്യതയുള്ള ഘടകം (ഇവയിൽ ഒന്നെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ 12-ാം ആഴ്ച മുതൽ കുറഞ്ഞ അളവിലുള്ള ആസ്പിരിൻ 75–150 mg നൽകണം) 1,2:
- മുൻകാല ഗർഭകാലത്ത് പ്രിക്ലാമ്പ്സിയയോ ഹെൽപ് സിൻഡ്രോമോ (HELLP syndrome) ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്.
- ദീർഘകാല വൃക്കരോഗം (Chronic kidney disease - CKD), ഉയർന്ന രക്തസമ്മർദ്ദം, ടൈപ്പ് 1 അല്ലെങ്കിൽ ടൈപ്പ് 2 പ്രമേഹം.
- ഓട്ടോഇമ്മ്യൂൺ രോഗങ്ങൾ: സിസ്റ്റെമിക് ലൂപ്പസ് എറിത്തമറ്റോസസ് (SLE) അല്ലെങ്കിൽ ആന്റിഫോസ്ഫോലിപിഡ് സിൻഡ്രോം (APS).
- മിതമായ അപകടസാധ്യതയുള്ള ഘടകങ്ങൾ (ഇവയിൽ രണ്ടെണ്ണമെങ്കിലും ഉണ്ടെങ്കിൽ 12-ാം ആഴ്ച മുതൽ ആസ്പിരിൻ നൽകണം):
- ആദ്യ ഗർഭം (Nulliparity), 40 വയസോ അതിൽ കൂടുതലോ പ്രായം, മുൻ പ്രസവവുമായി 10 വർഷത്തിലധികം ഇടവേള, ഗർഭധാരണത്തിന് മുൻപുള്ള BMI ≥35 kg/m², കുടുംബത്തിൽ പ്രിക്ലാമ്പ്സിയയുടെ ചരിത്രം, അല്ലെങ്കിൽ ഒന്നിലധികം കുട്ടികൾ ഒരേസമയം ഗർഭത്തിൽ ഉണ്ടാകുക (Twins/Triplets).
- ശ്രദ്ധിക്കുക: പൂർണ്ണമായ ഹൈടാറ്റിഡിഫോം മോൾ ഗർഭാവസ്ഥയിൽ (Complete hydatidiform mole) 20 ആഴ്ചകൾക്ക് മുൻപ് പോലും കടുത്ത പ്രിക്ലാമ്പ്സിയ ഉണ്ടാകാം.
2. രോഗാവസ്ഥയുടെ കാരണം (Pathophysiology)
സാധാരണ ഗർഭധാരണത്തിൽ, മറുപിള്ളയിലെ കോശങ്ങൾ (Trophoblasts) ഗർഭപാത്രത്തിലെ രക്തക്കുഴലുകളിൽ ആഴത്തിൽ ഇറച്ചെചെന്ന് അവയുടെ വ്യാസം വർദ്ധിപ്പിക്കുകയും കുറഞ്ഞ പ്രതിരോധത്തോടെയുള്ള രക്തയോട്ടം ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ പ്രിക്ലാമ്പ്സിയയിൽ ഈ കോശങ്ങളുടെ പ്രവർത്തനം തടസ്സപ്പെടുകയും രക്തക്കുഴലുകൾ ഇടുങ്ങിയതായി തുടരുകയും ചെയ്യുന്നു. ഇത് മറുപിള്ളയിൽ ഓക്സിജൻ കുറയാനും (Placental hypoxia), sFlt-1 (soluble fms-like tyrosine kinase-1), sEng (soluble endoglin) തുടങ്ങിയ രക്തക്കുഴലുകളുടെ വളർച്ചയെ തടയുന്ന വസ്തുക്കൾ ഉത്പാദിപ്പിക്കപ്പെടാനും കാരണമാകുന്നു. ഇത് അമ്മയുടെ ശരീരത്തിലെ രക്തക്കുഴലുകളുടെ പ്രവർത്തനത്തെ തകരാറിലാക്കുകയും രക്തസമ്മർദ്ദം ഉയർത്തുകയും ചെയ്യുന്നു 1,2.
3. ക്ലിനിക്കൽ ലക്ഷണങ്ങളും ഗുരുതരമായ സവിശേഷതകളും (Clinical Presentation & Severe Features)
- മിതമായ പ്രിക്ലാമ്പ്സിയ: പലപ്പോഴും ലക്ഷണങ്ങൾ ഒന്നും കാണില്ലെങ്കിലും പതിവ് പരിശോധനകളിൽ രക്തസമ്മർദ്ദവും മൂത്രത്തിലെ പരിശോധനയിലൂടെയും കണ്ടെത്താം.
- ഗുരുതരമായ ലക്ഷണങ്ങൾ (Impending Eclampsia Red Flags) 1,2:
- കടുത്ത രക്തസമ്മർദ്ദം: സിസ്റ്റോളിക് രക്തസമ്മർദ്ദം ≥160 mmHg അല്ലെങ്കിൽ ഡയസ്റ്റോളിക് ≥110 mmHg ആവുക.
- നാഡീവ്യൂഹ സംബന്ധമായ ലക്ഷണങ്ങൾ: മാറാത്ത കടുത്ത തലവേദന, കാഴ്ച മങ്ങുകയോ വെളിച്ചം കാണുമ്പോൾ ബുദ്ധിമുട്ട് തോന്നുകയോ ചെയ്യുക (Visual scotomata / PRES), ശരീരത്തിന്റെ അമിതമായ വിറയലും റിഫ്ലെക്സുകളും (Hyperreflexia & Ankle clonus).
- കരളിനെ ബാധിക്കുന്ന ലക്ഷണങ്ങൾ: കരളിന്റെ ഭാഗത്ത് കടുത്ത വേദന അനുഭവപ്പെടുക (Right upper quadrant / Epigastric pain).
- ശ്വാസകോശ സംബന്ധമായ ലക്ഷണങ്ങൾ: ശ്വാസകോശത്തിൽ നീർക്കെട്ട് ഉണ്ടാവുക (ഈ അവസ്ഥയിൽ സിരകളിലൂടെ നൽകുന്ന ജലത്തിന്റെ അളവ് മണിക്കൂറിൽ 80 മില്ലി ലിറ്ററിൽ താഴെയായി പരിമിതപ്പെടുത്തണം).
4. രോഗനിർണ്ണയ പരിശോധനകൾ (Diagnostic Workup & Interpretation)
| പരിശോധന (Investigation) | രോഗനിർണ്ണയ മാനദണ്ഡവും ക്ലിനിക്കൽ വിലയിരുത്തലും |
|---|---|
| സ്പോട്ട് യൂറിൻ പ്രോട്ടീൻ-ക്രിയാറ്റിൻ റേഷ്യോ (PCR) | ≥30 mg/mmol (അല്ലെങ്കിൽ 24 മണിക്കൂർ മൂത്രത്തിലെ പ്രോട്ടീൻ ≥300 mg) എന്നത് മൂത്രത്തിലൂടെ പ്രോട്ടീൻ നഷ്ടപ്പെടുന്നുണ്ടെന്ന് സ്ഥിരീകരിക്കുന്നു. |
| sFlt-1 : PlGF റേഷ്യോ / PlGF പരിശോധന | PlGF <100 pg/mL അല്ലെങ്കിൽ sFlt-1:PlGF റേഷ്യോ >38 എന്നത് പ്രിക്ലാമ്പ്സിയ വരാനുള്ള സാധ്യതയെ മുൻകൂട്ടി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. |
| രക്തത്തിലെ പ്ലേറ്റ്‌ലെറ്റ് പരിശോധന (FBC) | പ്ലേറ്റ്‌ലെറ്റ് കുറയുന്നത് (<100 × 10⁹/L) ഗുരുതരമായ അവസ്ഥയെയോ HELLP സിൻഡ്രോമിനെയും സൂചിപ്പിക്കുന്നു. |
| കരൾ, വൃക്ക പരിശോധനകൾ (AST, ALT, Creatinine, Uric Acid) | AST അല്ലെങ്കിൽ ALT അളവ് സാധാരണ പരിധിയുടെ ഇരട്ടിയിലധികമാവുക (>70 IU/L); ക്രിയാറ്റിൻ അളവ് >90 µmol/L ആവുക. |
| ഗർഭസ്ഥ ശിശുവിന്റെ പരിശോധനകൾ | അൾട്രാസൗണ്ട് സ്കാൻ വഴി കുഞ്ഞിന്റെ വളർച്ച കുറയുന്നതും (IUGR), പൊക്കിൾകൊടിയിലെ രക്തയോട്ടവും നിരീക്ഷിക്കുക. |
5. മറ്റ് രോഗങ്ങളുമായി താരതമ്യം ചെയ്യൽ (Differential Diagnosis)
| രോഗാവസ്ഥ (Condition) | വ്യത്യസ്തമാക്കുന്ന പ്രധാന ലക്ഷണങ്ങൾ |
|---|---|
| ഗർഭകാലത്തിന് മുൻപുള്ള രക്തസമ്മർദ്ദം (Chronic Hypertension) | ഗർഭധാരണത്തിന് മുൻപോ അല്ലെങ്കിൽ ഗർഭകാലത്തിന്റെ 20 ആഴ്ചകൾക്ക് മുൻപോ തന്നെ ഉയർന്ന രക്തസമ്മർദ്ദം ഉള്ള അവസ്ഥ. |
| ഗർഭകാല രക്തസമ്മർദ്ദം (Gestational Hypertension) | 20 ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം രക്തസമ്മർദ്ദം കൂടുന്നുണ്ടെങ്കിലും മൂത്രത്തിൽ പ്രോട്ടീൻ നഷ്ടപ്പെടാത്ത അവസ്ഥ. |
| ഗർഭകാലത്തെ കരൾ രോഗം (AFLP) | ഗർഭകാലത്തിന്റെ അവസാന ഘട്ടത്തിൽ രക്തത്തിലെ പഞ്ചസാരയുടെ അളവ് വളരെ കുറയുകയും മഞ്ഞപ്പിത്തവും രക്തസ്രാവ തടസ്സങ്ങളും ഉണ്ടാകുകയും ചെയ്യുക. |
| ടി.ടി.പി / എച്ച്.യു.എസ് (TTP / HUS) | കടുത്ത പ്ലേറ്റ്‌ലെറ്റ് കുറവും രക്തകോശങ്ങൾ തകരുന്ന അവസ്ഥയും ഒപ്പം നാഡീവ്യൂഹ തകരാറുകളും കാണപ്പെടുക. |
6. ചികിത്സയും മാനേജ്മെന്റ് പ്രോട്ടോക്കോളും (Management & Treatment Protocol - NICE NG133 / ACOG)
- 1. രക്തസമ്മർദ്ദം നിയന്ത്രിക്കൽ (ലക്ഷ്യം: രക്തസമ്മർദ്ദം ≤135/85 mmHg) 1,2:
- സാധാരണ ഗുളികകൾ വഴി (രക്തസമ്മർദ്ദം 140/90 മുതൽ 159/109 mmHg വരെ):
- ആദ്യ പരിഗണന: ഓറൽ ലബെറ്റലോൾ (Oral Labetalol) (100–200 mg വീതം ദിവസം രണ്ടുതവണ; ആസ്ത്മ രോഗികളിൽ ഇത് പാടില്ല).
- രണ്ടാമത്തെ പരിഗണന: നിഫെഡിപിൻ (Nifedipine MR) (10–20 mg) അല്ലെങ്കിൽ മെത്തിൽഡോപ (Methyldopa).
- അടിയന്തിര സാഹചര്യം (രക്തസമ്മർദ്ദം ≥160/110 mmHg):
- ഐ.വി. ലബെറ്റലോൾ (IV Labetalol) അല്ലെങ്കിൽ ഐ.വി. ഹൈഡ്രാലസൈൻ (IV Hydralazine) ഉടൻ നൽകി രക്തസമ്മർദ്ദം നിയന്ത്രിക്കുക.
- സാധാരണ ഗുളികകൾ വഴി (രക്തസമ്മർദ്ദം 140/90 മുതൽ 159/109 mmHg വരെ):
- 2. അപസ്മാര പ്രതിരോധം - മഗ്നീഷ്യം സൾഫേറ്റ് (Magnesium Sulfate Regimen) 1,2:
- ഡോസ് കണക്കാക്കുന്ന രീതി: ആദ്യഘട്ടമായി 4 g മഗ്നീഷ്യം സൾഫേറ്റ് 15-20 മിനിറ്റിനുള്ളിൽ സിരകളിലൂടെ നൽകുക. തുടർന്ന് മണിക്കൂറിൽ 1 g വീതം അടുത്ത 24 മണിക്കൂറത്തേക്ക് നൽകിക്കൊണ്ടിരിക്കുക.
- അപസ്മാരം വീണ്ടും ഉണ്ടായാൽ: വീണ്ടും 2 g IV ബോലസ് നൽകുക.
- ശ്രദ്ധിക്കേണ്ട കാര്യം: ശ്വാസകോശത്തിൽ നീർക്കെട്ട് വരാതിരിക്കാൻ രോഗി കുടിക്കുന്നതും സിരകളിലൂടെ നൽകുന്നതുമായ ആകെ ദ്രാവകത്തിന്റെ അളവ് മണിക്കൂറിൽ 80 മില്ലി ലിറ്ററായി പരിമിതപ്പെടുത്തുക.
- 3. പ്രസവിക്കേണ്ട സമയം (Definitive Cure):
- ഗുരുതരമല്ലാത്ത പ്രിക്ലാമ്പ്സിയ ആണെങ്കിൽ 37 ആഴ്ചകൾ പൂർത്തിയാകുന്നതുവരെ കൃത്യമായ നിരീക്ഷണത്തോടെ ഗർഭം തുടരാം.
- ഗുരുതരമായ ലക്ഷണങ്ങളുള്ള പ്രിക്ലാമ്പ്സിയ, എക്ലാമ്പ്സിയ അല്ലെങ്കിൽ ഹെൽപ് സിൻഡ്രോം ആണെങ്കിൽ 34 ആഴ്ചകൾക്ക് ശേഷം പ്രസവം നടത്തുന്നതാണ് സുരക്ഷിതം. ഗുരുദരാവസ്ഥയാണെങ്കിൽ ഏത് ആഴ്ചയിലും പ്രസവം വേഗത്തിലാക്കേണ്ടതാണ്. 34 ആഴ്ചകൾക്ക് മുൻപാണെങ്കിൽ കുഞ്ഞിന്റെ ശ്വാസകോശ വളർച്ചയ്ക്കായി കോർ്ട്ടികോസ്റ്റീറോയ്ഡ് കുത്തിവയ്പ്പ് നൽകുക.