උග්‍ර පෙරිකාඩයිටිස් (Acute Pericarditis) යනු හදවත වටා පිහිටා ඇති ආරක්ෂක පටලයේ (Pericardium) හදිසියේ ඇති වන ප්‍රදාහ තත්ත්වයකි 1,2. හෘද රෝග නොවන පපුවේ වේදනාවන් සඳහා හදිසි ප්‍රතිකාර ඒකක වෙත පැමිණෙන රෝගීන්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් 5% ක් පමණ මෙම තත්ත්වයෙන් පෙළෙති 1,2. යුරෝපීය හෘද රෝග සංගමයේ (European Society of Cardiology - ESC) මාර්ගෝපදේශ මත පදනම්ව සායනිකව රෝග විනිශ්චය තහවුරු කරනු ලබන අතර, රෝගය නැවත ඇති වීම වැළැක්වීම සඳහා පළමු පෙළ ප්‍රතිකාර ලෙස කොල්චිසින් (Colchicine) සමඟ ඇස්ප්‍රීන් හෝ වෙනත් ප්‍රතිජීවක නොවන ප්‍රති-ප්‍රදාහ ඖෂධයක් (NSAID) ඒකාබද්ධව ලබා දෙනු ලැබේ 1,3.
වසංගත රෝග විද්‍යාව (Epidemiology)
මෙම තත්ත්වය ඕනෑම වයස් කාණ්ඩයක පුද්ගලයින් අතර ඇති විය හැකි නමුත්, ප්‍රධාන වශයෙන් වයස අවුරුදු 16 ත් 65 ත් අතර පිරිමි පාර්ශ්වය අතර බහුලව දක්නට ලැබේ 1,2. කොල්චිසින් ඖෂධය භාවිතයෙන් තොරව ප්‍රතිකාර ලබන රෝගීන්ගෙන් 15% සිට 30% දක්වා ප්‍රමාණයක් මාස 18 ක් ඇතුළත නැවත වරක් මෙම රෝගී තත්ත්වයට ගොදුරු වීමේ අවදානමක් ඇත 3.
රෝග හේතු විද්‍යාව (Aetiology)
දියුණු රටවල, මෙම රෝගී අවස්ථාවලින් 80% සිට 90% දක්වා ප්‍රමාණයකට හේතුව නිශ්චිතව කිව නොහැකි වීම (Idiopathic) හෝ වෛරස් ආසාදනයක් වීමයි 1,2:
ආසාදන තත්ත්වයන් (Infectious): වෛරස් ආසාදන (කොක්සාකි වෛරස්, ඊකො වෛරස්, ඇඩිනෝ වෛරස්, සාර්ස්-කොව්-2, එච්.අයි.වී), බැක්ටීරියා ආසාදන (ක්ෂය රෝගය නිසා ඇති වන පෙරිකාඩයිටිස් - Mycobacterium tuberculosis), සහ දිලීර ආසාදන
ප්‍රතිශක්තිකරණ සහ හෘද සැתוම් පසුකාලීන තත්ත්වයන් (Autoimmune and post-cardiac injury): පද්ධතිමය ලුපස් එරිතිමැටෝසස් (Systemic lupus erythematosus - SLE), රූමටොයිඩ් ආතරයිටිස්, ඩ්‍රෙස්ලර් සින්ඩ්‍රෝමය (Dressler syndrome - හෘදයාබාධයකින් පසු ඇති වන පෙරිකාඩයිටිස්), සහ හෘද සැත්කම් පසුකාලීන සින්ඩ්‍රෝමය 1
පරිවෘත්තීය බලපෑම් (Metabolic): දියුණු නිදන්ගත වකුගඩු රෝගවලදී ඇති වන යූරියා විශාල ලෙස එකතු වීමෙන් වන පෙරිකාඩයිටිස් (Uraemic pericarditis) සහ මයික්සොඩීමා තත්ත්වයන්
පිළිකා තත්ත්වයන් (Neoplastic): පෙනහළු හෝ පියයුරු පිළිකා පැතිරීම (Metastasis) සහ ලිම්ෆෝමා
සායනික ලක්ෂණ (Clinical Presentation)
යුරෝපීය හෘද රෝග සංගමයේ (ESC) මාර්ගෝපදේශවලට අනුව, උග්‍ර පෙරිකාඩයිටිස් රෝග විනිශ්චයක් සඳහා පහත සඳහන් නිර්ණායක 4 න් අවම වශයෙන් 2 ක් තිබීම අත්‍යවශ්‍ය වේ 1:
පෙරිකාඩයිටිස් පපුවේ වේදනාව (රෝගීන්ගෙන් 85–90% කට වැඩි සංඛ්‍යාවක): පපුවේ මැද දැඩි ලෙස දැනෙන, හුස්ම ගැනීමේදී වැඩි වන, උරහිස් පටිය දක්වා විහිදෙන (Phrenic ස්නායුව හරහා) සහ රෝගියා ඉදිරියට නැඹුරුවී වාඩි වන විට අඩුවන වේදනාවක් වීම
පෙරිකාඩියල් ඝර්ෂණ ශබ්දය (රෝගීන්ගෙන් 33% කට වඩා අඩුවෙන්): හුස්ම ගැනීමේ අවසාන අදියරේදී රෝගියා ඉදිරියට නැඹුරු කර බැලීමේදී පපුවේ වම් පහළ ස්ටර්නම් ප්‍රදේශයෙන් ඇසෙන, සීරෙන සුළු ත්‍රිත්ව ශබ්දයක් වීම
විශේෂිත ECG වෙනස්කම් (රෝගීන්ගෙන් 60% ක් දක්වා): ST ඛණ්ඩය පුළුල් ලෙස ඉහළ යාම සහ/හෝ PR ඛණ්ඩය අවපාතයට ලක් වීම
පෙරිකාඩියල් දියර එකතු වීම (රෝගීන්ගෙන් 60% ක් දක්වා): ට්‍රාන්ස්ටොරාසික් එකෝකාඩියෝප්‍රොයිල් (Transthoracic Echocardiography - TTE) පරීක්ෂාවකදී අලුතින් දියර එකතු වී තිබීම හෝ පවතින තත්ත්වය වැඩි වී තිබීම
රසායනාගාර හා රෝග විනිශ්චය පරීක්ෂණ (Investigations)
විද්‍යුත් හෘද රූප සටහන (ECG)
සාමාන්‍යයෙන් 12-ලීඩ් ඊසීජී (12-Lead ECG) පරීක්ෂාව අනුක්‍රමික අවධීන් 4 ක් හරහා වර්ධනය වේ 1,2:
පළමු අදියර (පැය සිට දින දක්වා): ලීඩ් සහ ප්‍රෙකෝඩියල් ලීඩ් හරහා පුළුල් ලෙස පැතිරුණු අවතල ("saddle-shaped") ST ඛණ්ඩය ඉහළ යාම සහ PR ඛණ්ඩය අවපාත වීම, aVR (සහ V1) ලීඩ් වල ප්‍රතිවිරුද්ධ ST අවපාතයක් සහ PR ඉහළ යාමක් පෙන්වීම; මෙන්ම ස්පොඩික් ලකුණ (Spodick sign) හෙවත් පහළට බෑවුම් සහිත TP ඛණ්ඩයක් දැකගත හැකි වීම
දෙවන අදියර (සති 1–2): ST සහ PR ඛණ්ඩ සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත්වීමත් සමඟ T තරංගය පැතලි වීම
තුන්වන අදියර (සති 2–3): පුළුල් ලෙස T තරංග ආපසු හැරීම (STEMI රෝගී තත්ත්වයන් මෙන් නොව, මෙහිදී T තරංගය ආපසු හැරීම සිදු වන්නේ ST ඛණ්ඩ නැවත සාමාන්‍ය මට්ටමට පැමිණි පසුව පමණි)
සිව්වන අදියර (සති සිට මාස දක්වා): ඊසීජී පරීක්ෂාව සම්පූර්ණයෙන්ම සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත්වීම
රසායනාගාර පරීක්ෂණ (Laboratory)
ප්‍රදාහ දර්ශක (Inflammatory markers): C-reactive protein (CRP), erythrocyte sedimentation rate (ESR) සහ රුධිරයේ සුදු රුධිරාණු (Leucocytosis) ඉහළ යෑම මගින් රෝග විනිශ්චයට සහයෝගය ලැබෙන අතර ප්‍රතිකාර කාලසීමාව තීරණය කිරීමට උදව් වේ 1
හෘද ට්‍රොපොනින් (Cardiac troponin): රෝගීන්ගෙන් 20–30% ක ප්‍රමාණයකදී මඳක් ඉහළ යා හැකි අතර, එය හෘද පේශි පටක වලද ප්‍රදාහයක් ඇති වී ඇති බව (Myopericarditis) පෙන්නුම් කරයි 1,2
ප්‍රතිබිම්බ පරීක්ෂණ (Imaging)
ට්‍රාන්ස්ටොරාසික් එකෝකාඩියෝප්‍රොෆෟයිල් (TTE): පෙරිකාඩියල් කුහරයේ දියර ප්‍රමාණය මැන බැලීමට සහ හෘද ටැම්පොනේඩ් (Cardiac tamponade) තත්ත්වයන් (ඩයස්ටොලික් අවධියේදී දකුණු කෝෂය හැකිලීම, දකුණු කර්ණිකාව හැකිලීම සහ IVC ප්‍රසාරණය වීම) බැහැර කිරීම සඳහා සියලුම රෝගීන්ට නිර්දේශ කරනු ලැබේ 1
හෘද එම්.ආර්.අයි (CMR): පෙරිකාඩියල් පටලය වටකුරු ලෙස ඝණ වීම (>3 mm), T2-STIR පෙරිකාඩියල් ශෝථය සහ පෙරිකාඩියම් පටලයෙහි ප්‍රමාද වූ ගැඩොලිනියම් වර්ණගැන්වීම (LGE) පැහැදිලිව පෙන්වා දෙයි
| පරීක්ෂණ ක්‍රමය (Investigation Method) | රෝග විනිශ්චය සහ සායනික වැදගත්කම (Diagnostic Findings) |
|---|---|
| 12-Lead ECG | ව්‍යාප්ත වූ අවතල ST ඉහළ යාම, PR අවපාතය සහ Spodick's ලකුණ දැකගත හැක. |
| Echocardiography (TTE) | පෙරිකාඩියල් දියර එකතු වීම (Effusion) මැනීම සහ හෘද ටැම්පොනේඩ් අවදානම බැහැර කිරීම. |
| රුධිර පරීක්ෂණ (CRP & Troponin) | CRP ඉහළ යාම ප්‍රදාහයේ තීව්‍රතාව පෙන්වන අතර, ට්‍රොපොනින් මගින් මයාඩයිටිස් තත්ත්වයන් හඳුනාගත හැක. |
| හෘද MRI (CMR) | පෙරිකාඩියල් පටලයේ ඝණ වීම, ශෝථය සහ ප්‍රදාහ ලක්ෂණ වඩාත් නිවැරදිව තහවුරු කරයි. |
ප්‍රතිකාර කළමනාකරණය (Management)
පළමු පෙළ ඖෂධ ප්‍රතිකාරය (First-line medical therapy): ආමාශයේ ආරක්ෂාව සහිතව ඉහළ මාත්‍රාවකින් යුත් ඇස්ප්‍රීන් (පැය 8 කට වරක් 750–1000 mg) හෝ ඉබුප්‍රොෆෙන් (පැය 8 කට වරක් 600 mg) සති 1–2 ක් සඳහා ලබා දීම, සහ අඩු මාත්‍රාවකින් යුත් කොල්චිසින් (Colchicine) (කිලෝ 70 ට අඩු නම් දිනකට 0.5 mg හෝ කිලෝ 70 ට වැඩි නම් දිනකට දෙවරක් 0.5 mg බැගින්) මාස 3 ක කාලයක් ලබා දීම මගින් රෝගය නැවත ඇති වීමේ ප්‍රතිශතය අඩකින් පමණ අඩු කරගත හැක 1,3
ව්‍යායාම සීමා කිරීම (Exercise restriction): රෝග ලක්ෂණ සම්පූර්ණයෙන්ම පහව යන තුරු සහ CRP මට්ටම, ඊසීජී මෙන්ම එකෝකාඩියෝප්‍රොෆෟයිල් පරීක්ෂණ සාමාන්‍ය තත්ත්වයට පත්වන තුරු දැඩි ශාරීරික ක්‍රියාකාරකම්වලින් වැළකී සිටීම (තරගකාරී ක්‍රීඩකයන් සඳහා අවම වශයෙන් මාස 3 ක්) 1
කෝටිකොස්ටෙරොයිඩ් (Corticosteroids): NSAIDs හෝ කොල්චිසින් ලබා දීමට නොහැකි අයට හෝ විශේෂිත ප්‍රතිශක්තිකරණ රෝග සඳහා පමණක් දැඩි ලෙස සීමා කළ යුතුය. මන්ද මුල් අවධියේදී ස්ටෙරොයිඩ් භාවිතය නිසා රෝගය නැවත ඇති වීමේ අවදානම වැඩි වේ 1,3
වෙන bit රෝග විනිශ්චය (Differential Diagnosis)
ST-ඉහළ යාමේ හෘදයාබාධය (STEMI): කිරීටක ධමනියකට පමණක් ආවේණික වූ උත්තල ("tombstone") ස්වරූපයෙන් ST ඉහළ යාම, aVR/V1 හැර වෙනත් ලීඩ් වල ප්‍රතිවිරුද්ධ ST අවපාතයන් ඇති වීම සහ PR අවපාත නොමැති වීම 1,2
සාමාන්‍ය මුල් ප්‍රතිධ්‍රුවීකරණය (Benign early repolarisation): ප්‍රෙකෝඩියල් ලීඩ් (V2–V5) වල ST ඉහළ යාම වැඩි වීම, J-point වල නොච් වීමක් ("fish-hook" පෙනුමක්) තිබීම, V6 ලීඩ් වල ST/T අනුපාතය 0.25 ට වඩා අඩුවීම සහ වෙනස් වීම් සිදු නොවී පැවතීම
පෙනහළු ධමනි අවහිරතාවය (Pulmonary embolism): හුස්ම ගැනීමේදී ඇති වන පපුවේ වේදනාව, වේගවත් හෘද ස්පන්දනය (Tachycardia), ඔක්සිජන් මට්ටම අඩුවීම සහ සාමාන්‍ය හෝ දකුණු හෘද වික්‍රියා (Right-heart strain) ඊසීජී ලක්ෂණ පෙන්වීම
