ඩි වින්ටර් ටී තරංග (De Winter T waves) යනු ST-ඛණ්ඩ උන්නතාංශ හෘදයාබාධයකට (STEMI) සමාන විශේෂිත විද්‍යුත් හෘද රේඛා (ECG) රටාවක් වන අතර, එය ප්‍රධාන වම් පූර්ව අවරෝධක ධමනියේ (Left Anterior Descending - LAD) සමීප කොටසේ (Proximal) අවහිර වීමක් පැහැදිලිව පෙන්නුම් කරයි 1. ප්‍රිචෝඩියල් ලීඩ්ස් (V1-V6) හි දක්නට ලැබෙන උස් වූ, සමමිතික සහ ගැඹුරු ලෙස ආපසු හැරුණු T තරංග සහ ST-ඛණ්ඩ අවපීඩනය මඟින් මෙය සංලක්ෂිත වේ 1. හෘද පේශිවලට සිදුවන හානිය අවම කර ගැනීමට සහ කඩිනමින් රුධිර සංසරණය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට මෙම රටාව කඩිනමින් හඳුනා ගැනීම ඉතා වැදගත් වේ 1.
වසංගත රෝග විද්‍යාව (Epidemiology)
සාම්ප්‍රදායික STEMI රෝග ලක්ෂණ සමඟ සසඳන විට ඩි වින්ටර් ටී තරංගවල ප්‍රමුඛතාවය සාපේක්ෂව අඩුය. එය ඉදිරිපස හෘදයාබාධ (Anterior Myocardial Infarction) ඇති රෝගීන් අතර, විශේෂයෙන් ප්‍රොක්සිමල් LAD අවහිරතා ඇති අයට බහුලව දක්නට ලැබේ 1. උග්‍ර කිරීටක සින්ඩ්‍රෝම (ACS) අවස්ථාවන්හිදී හඳුනාගත යුතු වැදගත් රටාවක් ලෙස මෙය සැලකේ 1. මෙම තත්ත්වය වැඩිහිටි සහ තරුණ රෝගීන් දෙපිරිසටම වැළඳිය හැකි අතර, පුරුෂයන් අතර තරමක් වැඩි ප්‍රවණතාවක් පෙන්වයි. අධි රුධිර පීඩනය, අධික කොලෙස්ටරෝල්, දියවැඩියාව, දුම්පානය සහ පවුල් ඉතිහාසය වැනි කිරීටක ධ රෝග සඳහා බලපාන අවදානම් සාධක මෙයටද හේතු වේ.
රෝග හේතු විද්‍යාව (Aetiology)
ප්‍රාථමික හේතු / උත්තේජක (Primary causes / triggers): ප්‍රධාන වම් පූර්ව අවරෝධක ධමනියේ (Proximal LAD) හදිසි අවහිර වීම ප්‍රධාන හේතුව වේ 1. මෙම අවහිර වීම නිසා වම් කෝෂයේ ඉදිරිපස බිත්තියේ දැඩි ඉස්මමියාවක් (Severe Ischaemia) ඇති වන අතර, එය විශේෂිත ECG වෙනස්කම්වලට මග පාදයි.
ද්විතියික සම්බන්ධතා (Secondary associations): සනාල ධමනි සිහින් වීම (Atherosclerosis), ධ කැක්කුම (Coronary artery spasm) හෝ කිරීටක එම්බෝලි (Coronary embolism) වැනි යටින් පවතින තත්ත්වයන් කිරීටක ධ රෝග සඳහා බලපායි. රුධිරයේ පොටෑසියම් මට්ටම ඉහළ යාම (Hyperkalaemia) ද මෙම රටාව අනුකරණය කළ හැකි බැවින් පොටෑසියම් මට්ටම පරීක්ෂා කිරීම වැදගත් වේ 4.
රෝග දේහ ක්‍රියාවලිය (Pathophysiology)
මෙම තත්ත්වයේදී ප්‍රොක්සිමල් LAD ධමනිය මඟින් රුධිරය සපයන ඉදිරිපස හෘද පේශි බිත්තියේ දැඩි ඉස්මමියාවක් (Severe Ischaemia) ඇතිවේ 1. T තරංග ආපසු හැරවීමට හේතු වන නිශ්චිත යාන්ත්‍රණය සම්පූර්ණයෙන් පැහැදිලි කර නැතත්, එය උපඑන්ඩොකාර්ඩියල් ඉස්මමියාව (Subendocardial ischaemia) හෝ ප්‍රොක්සිමල් LAD ප්‍රදේශයේ මුල් අදියරේ පූර්ණ බිත්ති ඉස්මමියාව සමඟ සම්බන්ධ වේ. ඔක්සිජන් සහ පෝෂ්‍ය පදාර්ථ නොමැතිකම නිසා ඇතිවන පුළුල් සෛල අක්‍රියතාව ගැඹුරු, සමමිතික T තරංග ආපසු හැරවීම මඟින් පෙන්නුම් කරයි 1. රුධිර ප්‍රවාහය කඩිනමින් යථා තත්ත්වයට පත් කළ යුතු STEMI සමාන තත්ත්වයක් ලෙස මෙය සැලකේ.
සායනික ඉදිරිපත් කිරීම (Clinical Presentation)
ප්‍රධාන රෝග ලක්ෂණ (Presenting symptoms): රෝගීන් සාමාන්‍යයෙන් උග්‍ර හෘදයාබාධයක ලක්ෂණ සමඟ පැමිණේ; පපුවේ දැඩි වේදනාව (පීඩනකාරී හෝ තද කරන ස්වභාවයක් ගනී), හුස්ම ගැනීමේ අපහසුතාව, ඔක්කාරය, වමනය, අධික ලෙස දහඩිය දැමීම (Diaphoresis), සහ සමහර විට සිහිය නැතිවීම හෝ හෘද ස්පන්දනය නතර වීම (Cardiac arrest) වැනි ලක්ෂණ ඇති විය හැක 1.
ශාරීරික පරීක්ෂණ ලක්ෂණ (Physical examination signs): සානුකම්පිත ස්නායු පද්ධතිය උත්තේජනය වීම (හෘද ස්පන්දන වේගය වැඩි වීම, අධි රුධිර පීඩනය, දහඩිය දැමීම) හෝ හෘද අකර්මන්‍යතාවයේ ලක්ෂණ (රුධිර පීඩනය අඩුවීම, පෙනහළුවල තරලය එකතු වීම, ග්‍රන්ථි නාල ආශ්‍රිත ශබ්ද) දැකිය හැක 1.
පරීක්ෂණ (Investigations)
ඇඳ අසල සහ රසායනාගාර පරීක්ෂණ (Bedside & Laboratory)
විශේෂිත පරීක්ෂණය: උග්‍ර කිරීටක සින්ඩ්‍රෝම (ACS) සැක කරන අවස්ථාවකදී වහාම කළ යුතු ප්‍රධාන පරීක්ෂණය 12-ලීඩ් ECG වේ 1. V1-V6 ලීඩ්වල ගැඹුරු, සමමිතික T තරංග ආපසු හැරවීම් සහ ST-ඛණ්ඩ අවපීඩනය මෙහිදී දැකිය හැක. හෘද ට්‍රොපොනින් (Troponin I හෝ T), CK-MB, සහ සම්පූර්ණ රුධිර වාර්තාව, විද්‍යුත් විච්ඡේදක (පොටෑසියම් ඇතුළුව) වහාම ලබා ගත යුතුය 1.
රූපකරණ සහ විශේෂිත පරීක්ෂණ (Imaging & Special Investigations)
විශේෂිත රූපකරණ ක්‍රමය: වම් කෝෂයේ ක්‍රියාකාරිත්වය, බිත්ති චලන අසාමාන්‍යතා තක්සේරු කිරීමට සහ අනෙකුත් සංකූලතා බැහැර කිරීමට Echocardiogram (TTE) උපකාරී වේ 1. ප්‍රොක්සිමල් LAD අවහිර වීම තහවුරු කිරීමට සහ ප්‍රතිකාර සැලසුම් කිරීමට Coronary Angiography අත්‍යවශ්‍ය වේ.
කළමනාකරණය (Management)
උග්‍ර / ප්‍රථම පෙළ කළමනාකරණය (Acute / First-line Management): බ්‍රිතාන්‍ය මාර්ගෝපදේශවලට අනුව STEMI සමාන තත්ත්වයන් සඳහා ක්ෂණික කළමනාකරණය ක්‍රියාත්මක වේ 1. පළමු වෛද්‍ය සම්බන්ධතාවයෙන් මිනිත්තු 90ක් ඇතුළත ප්‍රාථමික පර්කියුටේනියස් කිරීටක මැදිහත්වීමකට (Primary PCI) රෝගියා කැත් ලැබ් (Cath Lab) වෙත මාරු කිරීම මෙයට ඇතුළත් වේ. ඇස්පිරින් (Aspirin 300 mg), ද්විත්ව ප්‍රති-පට්ටිකා ඖෂධ (Clopidogrel, Prasugrel හෝ Ticagrelor), ප්‍රතිස්කන්ධක (Heparin), ඔක්සිජන් සහ වේදනා නාශක ලබා දේ 1.
දිගුකාලීන කළමනාකරණය (Definitive / Long-term Management): PCI මඟින් LAD ධමනිය විවෘත කිරීම හෝ අවශ්‍ය නම් CABG සැත්කම මඟින් ප්‍රතිකාර කිරීම සිදු කරයි. ද්විතියික වැළැක්වීමේ උපාය මාර්ග ලෙස ප්‍රති-පට්ටිකා ප්‍රතිකාර, ස්ටැටින් (Statins), බීටා-බ්ලෝකර්ස්, ජීවන රටා වෙනස්කම් (දුම්පානය අත්හැරීම, ආහාර රටාව) සහ හෘද පුනරුත්ථාපනය ඇතුළත් වේ 1.
| සායනික පරීක්ෂණය / පියවර (Clinical Step) | විස්තරය සහ ක්‍රියාකාරී සැලැස්ම (Description & Action Plan) |
|---|---|
| 1. හදිසි ECG පරීක්ෂාව | V1-V6 ලීඩ්වල ගැඹුරු සමමිතික T තරංග ආපසු හැරවීම් සහ ST අවපීඩනය හඳුනා ගැනීම 1. |
| 2. කැත් ලැබ් සක්‍රීය කිරීම | ප්‍රාථමික PCI සඳහා රෝගියා විනාඩි 90ක් ඇතුළත කැත් ලැබ් වෙත යොමු කිරීම 1. |
| 3. ඖෂධීය මැදිහත්වීම | Aspirin (300 mg) සහ Ticagrelor හෝ Clopidogrel සමඟ Unfractionated Heparin ලබා දීම 1. |
| 4. දිගුකාලීන ප්‍රතිකාර | ස්ටැටින්, බීටා-බ්ලෝකර්ස් සහ ජීවන රටා වෙනස්කම් සමඟ ද්විතියික ප්‍රතිකාර ආරම්භ කිරීම 1. |
භේද රෝග විනිශ්චය (Differential Diagnosis)
රුධිරයේ පොටෑසියම් වැඩිවීම (Hyperkalaemia): උස් වූ T තරංග ඇති කළ හැකි නමුත්, ඩි වින්ටර් රටාව මෙන් නොව QRS සංකීර්ණය පුළුල් වීම වැනි වෙනත් ලක්ෂණ පෙන්වයි 4.
වම් කෝෂ අධි රුධිර පීඩන බර (Left Ventricular Hypertrophy): පාර්ශ්වීය ලීඩ්වල T තරංග ආපසු හැරවීම් ඇති කළ හැක.
ටකෝට්සුබෝ හෘද රෝගය (Takotsubo Cardiomyopathy): චිත්තවේගීය හෝ ශාරීරික ආතතිය හේතුවෙන් හටගන්නා අතර, ECG වෙනස්කම් සමාන විය හැක.
ප්‍රෝසිස් සහ සංකූලතා (Prognosis & Complications)
ඩි වින්ටර් T තරංග මඟින් ප්‍රධාන කිරීටක ධමනියක (Proximal LAD) පූර්ණ හෝ ආසන්න පූර්ණ අවහිර වීමක් පෙන්නුම් කරන බැවින්, කඩිනමින් ප්‍රතිකාර නොකළහොත් දැඩි හෘද පේශි හානි සහ මරණ පවා සිදුවිය හැක 1. සංකූලතා අතර හෘද අකර්මන්‍යතාවය (Heart failure), හෘදogenic කම්පනය (Cardiogenic shock) සහ අක්‍රමවත් හෘද ස්පන්දන ඇතුළත් වේ.
වැඩිදුර කියවීමට (See Also)
ST-ඛණ්ඩ උන්නතාංශ හෘදයාබාධ (STEMI)
ST-ඛණ්ඩ නොවන උන්නතාංශ හෘදයාබාධ (NSTEMI)
උග්‍ර කිරීටක සින්ඩ්‍රෝමය (ACS)