ස්ගාර්බෝසා නිර්ණායක (Sgarbossa criteria) යනු පූර්ව-පවතින හෝ නව වාම ශාඛා අවහිරතා (Left Bundle Branch Block - LBBB) තත්ත්වයන් සහිත රෝගීන්ගේ උග්‍ර හෘදයාබාධ (Acute Myocardial Infarction - MI) නිවැරදිව හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වන ලකුණු ලබා දීමේ ක්‍රමවේදයකි 1,3. LBBB මඟින් සාමාන්‍යයෙන් හෘදයාබාධයකදී දැකගත හැකි ST-ඛණ්ඩයේ වෙනස්වීම් (ST-elevation) අපැහැදිලි කළ හැකි බැවින්, රෝග විනිශ්චය කිරීම අභියෝගාත්මක වේ. මෙම ඇගයීම් ක්‍රමය මඟින් ECG පරීක්ෂාවේ විශේෂිත ST-ඛණ්ඩ සහ T-තරංග අසාමාන්‍යතා මත පදනම්ව ලකුණු ලබා දී, LBBB පැවතුනද උග්‍ර හෘදයාබාධයක් තිබිය හැකි රෝගීන් හඳුනා ගැනීමට මග පෙන්වයි 1,3,5.
වසංගතවේදය (Epidemiology)
ජනගහනය අතර LBBB ඇතිවීමේ ප්‍රවණතාව වයසත් සමඟ වැඩි වන අතර එය යටින් පවතින හෘද වාහිනී රෝග සමඟ සම්බන්ධ වේ. මුල් ස්ගාර්බෝසා නිර්ණායක සඳහා දත්ත සපයන ලද GUSTO-1 සායනික පරීක්ෂණයට, හෘදයාබාධයක් ඇතැයි සැක කෙරෙන LBBB රෝගීන් ඇතුළත් විය 1. LBBB රෝගීන්ගේ හෘදයාබාධ ඇතිවීමේ නිශ්චිත සංඛ්‍යා ලේඛන සපයා නැතත්, උග්‍ර හෘදයාබාධ සමඟ ඉදිරිපත් වන රෝගීන්ගෙන් ආසන්න වශයෙන් 10-20% ක ප්‍රමාණයක LBBB පවතින බව දන්නා කරුණකි 1,5.
රෝග හේතු විද්‍යාව සහ අවදානම් සාධක (Aetiology & Risk Factors)
මූලික හේතු: ස්ගාර්බෝසා නිර්ණායක යනු රෝගයක් නොව රෝග විනිශ්චය සඳහා භාවිතා කරන නිර්ණායක වේ. හෘදයාබාධයක ලක්ෂණ පෙන්වන සහ ECG පරීක්ෂාවේ LBBB පවතින රෝගීන් සඳහා මේවා යොදනු ලැබේ. හෘදයාබාධය සඳහා මූලික හේතුව වන්නේ කිරීටක ධමනි අවහිර වීමයි (coronary artery thrombosis), LBBB යනු බොහෝ විට කලින් පැවති තත්ත්වයක් හෝ හෘදයාබාධය අතරතුර හටගන්නා තත්ත්වයකි 1.
ද්විතියික සම්බන්ධතා සහ අවදානම් සාධක: අධි රුධිර පීඩනය (Hypertension), කිරීටක ධමනි රෝග (Coronary Artery Disease), හෘද පේශි රෝග (Cardiomyopathy) සහ කපාට රෝග ඇතුළු විවිධ හෘද තත්ත්වයන් සමඟ LBBB සම්බන්ධ වේ 1.
රෝග දේහ ක්‍රියාවලිය (Pathophysiology)
මෙහිදී සිදුවන්නේ LBBB පසුබිමක උග්‍ර හෘදයාබාධයකට ආවේණික ECG වෙනස්වීම් (ST-ඛණ්ඩය ඉහළ යාම හෝ පහළ යාම, T-තරංගය ආපසු හැරවීම) ඇති වීමයි. LBBB මඟින් QRS සංකීර්ණය පුළුල් වන අතර, ස්ගාර්බෝසා නිර්ණායක මඟින් සැබෑ හෘදයාබාධ නිසා ඇතිවන ST වෙනස්වීම් සහ LBBB නිසාම ඇතිවන ST අසාමාන්‍යතා වෙන් කර හඳුනා ගැනීමට උත්සාහ කරයි. මෙම නිර්ණායක මඟින් J-ලක්ෂ්‍යයේ ST අපගමනය (ඉහළ යාම හෝ පහළ යාම) සහ QRS සංකීර්ණයට සාපේක්ෂව එහි දිශාව (concordant හෝ discordant) සලකා බලනු ලැබේ 1.
සායනික ඉදිරිපත් වීම (Clinical Presentation)
මතු වන රෝග ලක්ෂණ: රෝගීන් සාමාන්‍යයෙන් පපුවේ වේදනාව (Chest pain), හුස්ම ගැනීමේ අපහසුව (Shortness of breath), ඔක්කාරය, වමනය හෝ අධික ලෙස දහඩිය දැමීම (Diaphoresis) වැනි උග්‍ර හෘදයාබාධයක ලක්ෂණ සමඟ පැමිණේ. ECG පරීක්ෂාවේ LBBB පැවතීම මෙම රෝග ලක්ෂණ අර්ථ නිරූපණය කිරීම සංකීර්ණ කළ හැක 1,5.
සායනික පරීක්ෂණ ලක්ෂණ: ශාරීරික පරීක්ෂණ මඟින් හෘද අසමත්වීමේ ලක්ෂණ (පෙනහළු වල ජලය රැස්වීම - Pulmonary oedema), අඩු රුධිර පීඩනය (Hypotension) හෝ අක්‍රමවත් හෘද ස්පන්දන (Arrhythmias) වැනි සාමාන්‍ය ලක්ෂණ පෙන්නුම් කළ හැක 1.
පරීක්ෂණ සහ රෝග විනිශ්චය (Investigations)
ඇඳ අසල සහ රසායනාගාර පරීක්ෂණ (Bedside & Laboratory)
ECG සහ රුධිර පරීක්ෂණ: ප්‍රධාන පරීක්ෂණය වන්නේ ලීඩ් 12 කින් යුත් ECG පරීක්ෂාවයි. හෘද පේශි වල හානිය තහවුරු කිරීම සඳහා හෘද ජෛව සලකුණු (Cardiac biomarkers - ට්‍රොපොනින් / Troponin) ඉතා වැදගත් වේ, නමුත් LBBB වලදී උග්‍ර හෘදයාබාධයක් නොමැතිව වුවද ට්‍රොපොනින් ඉහළ යා හැක. අනුක්‍රමික ECG (Serial ECGs) සහ ට්‍රොපොනින් මිනුම් නිතිපතා සිදු කරනු ලැබේ 1,5.
රූපගත කිරීමේ සහ විශේෂිත පරීක්ෂණ (Imaging & Special Investigations)
ECHO සහ ඇන්ජියෝග්‍රැෆි: වම් කෝෂයේ ක්‍රියාකාරිත්වය තක්සේරු කිරීමට සහ හෘදයාබාධ නිසා සිදුවන බිත්ති චලන අසාමාන්‍යතා (Wall motion abnormalities) හඳුනා ගැනීමට එකෝකාඩියෝප්‍රැෆි (Echocardiography) භාවිතා කළ හැක. කිරීටක ධමනි අවහිරතා නිවැරදිව හඳුනා ගැනීම සඳහා කිරීටක ඇන්ජියෝග්‍රැෆි (Coronary angiography) ස්ථිරම පරීක්ෂණය වේ 1,5.
| නිර්ණායකය (Criterion) | සායනික අර්ථ දැක්වීම සහ ලකුණු (Definition & Points) |
|---|---|
| 1. එකඟ ST උස්වීම (Concordant STE) | ධනාත්මක QRS තරංගයක් සහිත ඕනෑම ලීඩ් එකක ST ඛණ්ඩය ≥1 mm ඉහළ යාම (ලකුණු 5 - ඉහළම විශේෂිතතාව) 1,3 |
| 2. එකඟ ST පහත් වීම (Concordant STD) | වී1 සිට වී3 (V1–V3) ලීඩ් වල සෘණ QRS තරංගයක් මත ST ඛණ්ඩය ≥1 mm පහළ යාම (ලකුණු 3) 1,3 |
| 3. අධික ලෙස නොගැලපෙන ST උස්වීම / පහත් වීම (Excessive Discordance) | QRS සංකීර්ණයට විරුද්ධ දිශාවට (Discordant) ST අපගමනය වීම සහ එහි අනුපාතය QRS විස්තාරයට සාපේක්ෂව ≤ -0.25 වීම (ස්මිත්-සංශෝධිත නිර්ණායකය) 1,3 |
ප්‍රතිකාර සහ කළමනාකරණය (Management)
උග්‍ර / ප්‍රථම පෙළ ප්‍රතිකාර (Acute / First-Line Management): ප්‍රතිකාර ක්‍රමය ස්ගාර්බෝසා ලකුණු සංඛ්‍යාව (≥3), සායනික ඉදිරිපත් වීම සහ ජෛව සලකුණු ප්‍රතිඵල මත රඳා පවතී. ඉහළ ලකුණු සංඛ්‍යාවක් (≥3) මඟින් හෘදයාබාධයක් පිළිබඳ සැකය වැඩි කරන අතර, STEMI රෝගියෙකු ලෙස සලකා වහාම පුනර්ජනන ප්‍රතිකාර (ප්‍රාථමික පර්කියුටේනියස් කෝරොනරි මැදිහත්වීම - Primary PCI හෝ ත්‍රොම්බොලිසිස්) වෙත යොමු කරයි 1,3,5. ආරම්භක කළමනාකරණයට ඔක්සිජන්, ඇස්ප්‍රීන් (Aspirin), නට්‍රේට් (Nitrates) සහ වේදනා නාශක ඇතුළත් වේ 1,5.
දිගුකාලීන කළමනාකරණය සහ හෙද නඩත්තු සත්කාර (Definitive & Nursing Care): කිරීටක ඇන්ජියෝග්‍රැෆි සහ රේවස්කියුකරණය (PCI හෝ බයිපාස් ශල්‍යකර්ම) මඟින් යටින් පවතින ධමනි රෝගය නිවැරදි කිරීම මෙහිදී සිදු කෙරේ. දිගුකාලීන ප්‍රතිකාර ලෙස පට්ටිකා නාශක (Antiplatelet therapy), ස්ටැටින් (Statins), ACE නිෂේධක සහ බීටා-බ්ලොකර් ඖෂධ ලබා දේ 1,5. රෝගියාගේ ජීව විද්‍යාලීය සංඥා (Vital signs - රුධිර පීඩනය, හෘද ස්පන්දන වේගය, ඔක්සිජන් කළමනාකරණය) අඛණ්ඩව නිරීක්ෂණය කිරීම සහ හෘද රිද්ම අක්‍රමතා (Arrhythmias) සඳහා ECG මොනිටරයක තබා ගැනීම අත්‍යවශ්‍ය වේ.
වෙන bit රෝග විනිශ්චය (Differential Diagnosis)
LBBB නොමැති උග්‍ර හෘදයාබාධ (Acute Myocardial Infarction without LBBB): LBBB නොමැති වීම සහ සාමාන්‍ය STEMI/NSTEMI වල දැකගත හැකි ST උස්වීමේ හෝ පහත් වීමේ විශේෂිත රටාවන් තිබීම මෙහිදී දැකගත හැක.
නිදන්ගත වාම ශාඛා අවහිරතාවය (Chronic LBBB): නිදන්ගත LBBB තත්ත්වය නිසාම හෘදයාබාධයක් අනුකරණය කරන ST සහ T තරංග වෙනස්වීම් ඇති විය හැක. ස්ගාර්බෝසා නිර්ණායක මඟින් LBBB මත ඇති වන උග්‍ර හෘදයාබාධය නිදන්ගත LBBB වෙනස්වීම් වලින් වෙන් කර හඳුනා ගැනීමට උපකාරී වේ.
පේස්මේකර් රිද්මය (Ventricular Paced Rhythm): කෘත්‍රිම පේස්මේකර් මඟින් ඇතිවන ECG වෙනස්වීම් LBBB වලට සමාන විය හැක. ස්ගාර්බෝසා නිර්ණායක පේස්මේකර් රෝගීන් සඳහා ද පරීක්ෂා කර ඇත 4.
පුරෝකථනය සහ සංකූලතා (Prognosis & Complications)
LBBB පසුබිමක හටගන්නා හෘදයාබාධ, ECG අර්ථ නිරූපණය කිරීමේ අපහසුතා හේතුවෙන් ප්‍රමාද වී හඳුනාගතහොත්, සාමාන්‍ය හෘදයාබාධවලට වඩා ඉහළ මරණ සහ අසාධ්‍ය තත්ත්වයන් ඇති කළ හැක 1,5. හෘද අසමත් වීම (Heart failure), අක්‍රමවත් හෘද ස්පන්දන (Arrhythmias), හෘදජනක කම්පනය (Cardiogenic shock) සහ මරණය මෙහි ඇතිවිය හැකි සංකූලතා වේ.
වැඩිදුර කියවීම සඳහා (See Also)
ST-ඛණ්ඩ උස්වන හෘදයාබාධය (STEMI)
ST-ඛණ්ඩ උස් නොවූ හෘදයාබාධය (NSTEMI)
වාම ශාඛා අවහිරතාවය (LBBB)
