බයිසෙප්ස් ෆෙමෝරිස් ඇවල්ෂන් අස්ථි බිඳීම (Biceps femoris avulsion fracture) යනු දණහිසේ පාර්ශ්වීය (Lateral aspect) ප්‍රදේශයේ, විශේෂයෙන්ම ෆිබුලා හිසේ (Fibular head) බයිසෙප්ස් ෆෙමෝරිස් කණ්ඩරාව (Biceps femoris tendon) සම්බන්ධ වන ස්ථානයෙන් ඇට කැබැල්ලක් ගැලවී යාමෙන් හටගන්නා තුවාලයකි 1-3. කලාතුරකින් මෙහි ආසන්න උත්පත්ති ස්ථානය වන ඉෂියල් ටියුබරොසිටි (Ischial tuberosity) ප්‍රදේශයේද මෙම තත්ත්වය ඇති විය හැක 1-3. දණහිසේ පසුපාර්ශ්වීය කෝණ (Posterolateral corner - PLC) තුවාල අතර වැදගත් වන මෙම තත්ත්වය, ඉදිරි සහ පසුපස ක්‍රූෂියේට් ලිගමන්ට් (ACL සහ PCL) හානි සමඟ නිතර සම්බන්ධ වී පවතී 1-3.
සායනික ඉදිරිපත් කිරීම (Clinical Presentation)
මෙම තුවාලයට ලක්වන රෝගීන් සාමාන්‍යයෙන් පහත සඳහන් සායනික ලක්ෂණ සමඟ පැමිණේ:
දණහිසේ පිටුපස සහ පිටත පැත්තේ හටගන්නා උග්‍ර වේදනාව (Acute posterolateral knee pain) 1,3.
ෆිබුලා හිස ආශ්‍රිතව දැඩි දේශීය වේදනාව, ඉදිමීම සහ ස්පර්ශයට සංවේදී වීම 1,3.
පසුපාර්ශ්වීය භ්‍රමණ (Posterolateral rotatory) හෝ වරස් අස්ථාවරත්වය (Varus instability) 1,3.
පොදු පෙරොනියල් ස්නායුව (Common peroneal nerve) බයිසෙප්ස් ෆෙමෝරිස් කණ්ඩරාවට ආසන්නව පිහිටා ඇති බැවින්, රෝගියාට පාදය එසවීමේ අපහසුතා (Foot drop) හෝ පාදයේ පිටත සමේ සංවේදිතාව අඩු වී ඇත්ද යන්න දැඩි ලෙස පරීක්ෂා කළ යුතුය 1,3.
ව්‍යාධිවේදය (Pathology)
ෆිබුලා හිසේ සිදුවන මෙම දුරස්ථ බයිසෙප්ස් ෆෙමෝරිස් ඇවල්ෂන් අස්ථි බිඳීම් ඇතිවන්නේ නමන ලද සහ බාහිරව භ්‍රමණය වූ දණහිසකට දැඩි වරස් බලයක් (Varus stress) යෙදීමෙන් හෝ දණහිස බලහත්කාරයෙන් දිගු කිරීමට උත්සාහ කිරීමේදී බයිසෙප්ස් ෆෙමෝරිස් පේශිය හදිසියේ සංකෝචනය වීමෙනි 1,3.
| තුවාලයේ ලක්ෂණය (Clinical Feature) | විස්තරය (Description) |
|---|---|
| තුවාල වන යාන්ත්‍රණය (Mechanism of Injury) | දණහිසට යෙදෙන අධික වරස් බලය සහ බයිසෙප්ස් ෆෙමෝරිස් පේශියේ තදබල සංකෝචනය. |
| සම්බන්ධිත ව්‍යුහයන් (Associated Structures) | පසුපාර්ශ්වීය කෝණය (PLC), ෆිබුලා කොලැටරල් ලිගමන්ට් (FCL) සහ ACL/PCL අස්ථි බිඳීම්. |
| ස්නායු අවදානම (Neural Risk) | පොදු පෙරොනියල් ස්නායු තුවාල වීම (Common peroneal nerve neurapraxia). |
| රෝග විනිශ්චය ක්‍රම (Diagnostic Modalities) | AP/Lateral X-ray පරීක්ෂණය සහ බහු-තල දණහිස් MRI පරීක්ෂණය. |
විකිරණවේදීය ලක්ෂණ (Radiographic Features)
සාමාන්‍ය X-රේ සහ CT පරීක්ෂණ (Plain radiograph & CT): ෆිබුලා හිසේ පාර්ශ්වීය ආන්තිකයෙන් ගැලවී ගිය, සිරස් අතට නැඹුරු වූ විශාල අස්ථි කොටසක් පැහැදිලිව දැකගත හැක 1-3.
MRI පරීක්ෂණය: ලැටරල් ෆිබුලා හිසේ මජ්ජා ශෝථය (Marrow oedema), බයිසෙප්ස් ෆෙමෝරිස් කණ්ඩරාවේ සහ FCL වල අඛණ්ඩතාව බිඳී යාම මෙන්ම ACL/PCL හෝ ස්නායු හානි තක්සේරු කිරීමට උපකාරී වේ 1-3.
ප්‍රතිකාර සහ කළමනාකරණය (Management)
මෙම තුවාල සඳහා මූලික ප්‍රතිකාරය වන්නේ ශල්‍යකර්මයක් මඟින් අස්ථි කොටස සහ කණ්ඩරාව නිසි ස්ථානයේ සවි කිරීමයි (Prompt open anatomical fixation). මෙහිදී suture anchors හෝ cannulated screws භාවිතා කරනු ලැබේ. ශල්‍යකර්මයේදී පොදු පෙරොනියල් ස්නායු නියුරොලිසිස් (Neurolysis) සහ අවශ්‍ය නම් ක්‍රූෂියේට් අලුත්වැඩියා කිරීමද එකවර සිදු කෙරේ.
රෝගී නිරීක්ෂණය සහ හෙද සත්කාර (Patient Monitoring and Nursing Care)
රුධිර සංසරණය සහ ස්නායු තත්ත්වය පරීක්ෂා කිරීම: පාදයේ රුධිර සංසරණය (Capillary refill), ස්පන්දන (Pulses) සහ සංවේදිතාව නිරන්තරයෙන් නිරීක්ෂණය කරන්න.
මෝටර් ක්‍රියාකාරීත්වය (Motor Function): පාදය ඉහළට එසවීමේ හැකියාව (Ankle dorsiflexion) පරීක්ෂා කරමින් පෙරොනියල් ස්නායු ක්‍රියාකාරීත්වය නිරීක්ෂණය කරන්න.
වේදනා කළමනාකරණය: නියමිත වේලාවට වේදනා නාශක ලබා දීම සහ රෝගියාගේ පහසුව සඳහා දණහිස නිසි ඉරියව්වක තබා ගැනීම.
රෝග ලක්ෂණ පිළිබඳ අවධානය (Red Flags): පාදයේ දැඩි වේදනාව, හිරිවැටීම, හෝ පාදයේ ඇඟිලි චලනය කිරීමට නොහැකි වීම වැනි තත්ත්වයන් වෛද්‍යවරයාට වහාම දන්වන්න.